Hai case oito séculos, as Sete Partidas de Alfonso X pretendían establecer unhas regras comúns para ordenar a sociedade. Hoxe vivimos nunha democracia con leis e mecanismos de control, pero segue vixente unha pregunta fundamental: de que serven as normas se quen debe dar exemplo buscan a maneira de esquivalas?
Os grandes partidos políticos teñen unha responsabilidade especial. Non porque a corrupción sexa exclusiva de ningunha formación, senón porque quen exerce o poder debe estar sometido a maiores esixencias de transparencia e responsabilidade.
O problema non é unicamente que aparezan casos de corrupción, senón que a súa repetición poida acabar provocando indiferenza. Escándalos que ocupan portadas durante uns días, acusacións cruzadas, explicacións insuficientes e responsabilidades que, en ocasións, semellan diluírse co paso do tempo.
O máis perigoso é chegar a pensar que a corrupción forma parte inevitable da política. Non o é, nin debemos aceptala como algo normal. Como advertiu Lord Acton, historiador e político británico: «O poder tende a corromper, e o poder absoluto corrompe absolutamente». Unha reflexión que nos lembra a importancia de establecer límites e controis sobre quen goberna.
A política non pode funcionar cunha dobre vara de medir: esixir responsabilidades ao adversario e buscar escusas cando o problema afecta aos propios. A legalidade, a transparencia e a ética pública deben aplicarse con independencia das siglas. E, como diriamos con retranca galega, «se a lei é para todos, non pode haber quen sempre atope a porta de atrás mentres os demais esperamos na cola». Porque unha cousa é coñecer a lei e outra moi distinta buscar sempre a maneira de darlle a volta.
A corrupción non costa unicamente diñeiro público. Tamén destrúe oportunidades, debilita os servizos públicos e erosiona a confianza da cidadanía nas institucións.
A rexeneración democrática non consiste en mudar unhas siglas por outras, senón en cambiar as prácticas, reforzar os controis e garantir que quen incumpre a lei responda polos seus actos, con todas as garantías xurídicas. Tampouco abonda con condenar a corrupción cando afecta os adversarios e buscar xustificacións cando salpica aos propios.
As Sete Partidas de Alfonso X pretendían poñer orde nun reino mediante unhas leis comúns. Case oito séculos despois, o problema xa non é escribir as normas, senón conseguir que quen goberna tamén as respecten. Nunha democracia, ningún partido, ningún cargo público e ningunha maioría parlamentaria deberían converterse nun escudo fronte á lei. O poder non concede privilexios para incumprila, senón unha responsabilidade maior á hora de respectala. Alfonso X quixo ordenar o reino mediante as leis. Hoxe, o que está en cuestión é se quen nos goberna están dispostos a someterse a elas. Porque, se a lei só pesa sobre os débiles e vólvese flexible para os poderosos, non falla a lei: falla a democracia.
José Luis Calo é coordinador da agrupación cidadá UCIN Galicia.
