“A natureza nunca nos engana; somos sempre nós os que nos enganamos.”
Esta reflexión de Jean-Jacques Rousseau semella escrita para describir a
nosa realidade actual. Rodeados de campañas verdes, colectores amarelos e
promesas de sustentabilidade, convencémonos de que estamos a solucionar o
problema do plástico. Pero a verdade é outra: o reciclaxe, tal e como se
practica hoxe en día, é máis un espellismo ca unha solución real.
Vivimos rodeados de plástico. Está nos envases dos alimentos, na roupa que vestimos, nos
ríos, nos campos… e mesmo nos nosos corpos. A crise da contaminación por plásticos non
é nova, pero si o é o grao de cinismo co que se xestiona. Porque hoxe, máis ca nunca, o
reciclaxe converteuse nun negocio encuberto. Un negocio rendible para uns poucos, e moi
caro —en termos ambientais e sociais— para o conxunto da sociedade. Durante anos
fixéronnos crer que reciclar era tan sinxelo como depositar un envase no colector amarelo.
Repítennos que o problema do plástico se resolve cun pequeno xesto individual. Pero o que
non se di é que a maioría deses residuos nunca se reciclan. Moitos rematan en vertedoiros,
incinéranse ou expórtanse a países con regulacións laxas, onde acaban contaminando ríos,
solos e comunidades enteiras. Mentres tanto, as grandes empresas que producen toneladas
de plásticos cada día seguen a obter beneficios multimillonarios, aproveitando un sistema
de reciclaxe que, máis que unha solución, é unha cortina de fume. Convertiron a economía
circular nun lema publicitario, mentres a verdadeira responsabilidade ambiental brilla pola
súa ausencia. Non se trata só dunha cuestión ecolóxica. É tamén un problema político e
económico. Porque este modelo de xestión de residuos está a ser financiado con diñeiro
público, a través de contratos opacos e subvencións que engordan os balances de grandes
corporacións, moitas veces sen resultados reais nin auditorías independentes.
Como dixo Immanuel Kant: “O ser humano é responsable non só do que fai, senón tamén
do que deixa de facer.” E é esa responsabilidade a que debemos asumir para mudar este
modelo insostible.
A solución non pasa por reciclar máis, senón por producir menos plástico. Por fomentar
materiais biodegradables e sistemas de reutilización. Por facer que as empresas
responsables do problema asuman tamén o custo da súa solución. E, sobre todo, por
construír un modelo de economía circular real, non baseado na exportación do lixo nin na
manipulación de estatísticas. Galicia non pode permitirse seguir sendo cómplice nin vítima
deste modelo. Temos recursos, conciencia social e tecido local abondo como para liderar un
cambio cara a unha sustentabilidade auténtica, non maquillada. É hora de abrir os ollos e
esixir políticas valentes, que non se deixen presionar por lobbies nin intereses empresariais.
Porque o plástico non se recicla só, e moito menos cando o sistema está deseñado para
converter a contaminación nunha oportunidade de negocio.
José Luis Calo
Coordinador de UCIN Galicia
