As témporas, na Igrexa católica, son os breves ciclos litúrxicos, correspondentes ao final e inicio das catro estaciones do ano, consagrados especialmente á pregaria e á penitencia. Na súa orixe, o obxecto das témporas era dedicar un tempo para dar grazas a deus polos beneficios recibidos da terra e a pedirlle a súa bendición sobre seméntalas para que producisen colleitas abundantes. Tratándose dunha institución que afecta a toda a comunidade cristiá, ese tempo organizouse ata converterse nun conxunto de celebracións litúrxicas, cos seus formularios propios. Desde o principio a celebración das témporas supoñía actos penitenciales colectivos, xaxún no seu sentido amplo particularmente, medio necesario para purificar o espírito e para poder ofrecer a Deus o culto confiado da Iglesia, do modo máis sincero.
Orixe
A semellanza das festas agrícolas pagás, ao principio as témporas non correspondían a unha semana determinada dentro do ciclo litúrxico; celebrábanse independentemente, conforme ao curso natural das colleitas e de seméntalas, máis ou menos variable en cada rexión. Coa difusión do rito romano, as témporas propagáronse por toda a liturxia de Occidente; os ritos orientais descoñécenas. As máis antigas témporas son as de setembro, decembro e as que se chamaban do cuarto mes e despois témporas de Pentecostés por celebrarse durante a oitava desa festividade.
Predición meteorolóxica segundo as témporas
Cálculo das témporas
Popularmente, especialmente no norte de España, empregáronse as témporas para tratar de predicir o tempo que fará en cada unha das estacións seguintes ás témporas correspondentes. A pesar de que os días de témporas son os mesmos en todas partes, a interpretación que se faga difire moito dun lugar a outro.
Para a predición meteorolóxica, calcúlanse as témporas do seguinte modo:
Témporas de Primavera (ou Primeiras): Son o mércores, venres e sábado da segunda semana de Coresma.
Témporas de Verán (ou Segundas): Son o mércores, venres e sábado da primeira semana despois de Pentecostés.
Témporas de Outono (ou Terceiras): Son o mércores, venres e sábado seguintes ao 14 de setembro, día da Exaltación da Santa Cruz. Se este día cae en mércores, entón as témporas serán o mércores, venres e sábado da semana seguinte.
Témporas de Inverno (ou Cuartas): Son o mércores, venres e sábado seguintes ao 13 de decembro, día de Santa Lucía. Se este día cae en mércores, entón as témporas serán o mércores, venres e sábado da semana seguinte.
Observación e predición
Para a predición meteorolóxica, deberemos observar o tempo que fai nas témporas correspondentes. Debe terse en conta, máis que os meteoros puntuais como choiva ou sol, a dirección do vento, o encapotamiento do ceo e tamén poden terse en conta fenómenos fenológicos (é dicir, aqueles que afectan a animais e plantas segundo o tempo meteorolóxico). A partir de aquí, a predición faise de diferente maneira segundo as zonas. Os dous métodos de predición máis habituais son:
Baseada no vento: A estación seguinte ás témporas terá como vento predominante aquel que fose o predominante durante os seus témporas (hai quen observa unicamente a dirección do vento ás 00.00 horas de cada día de témporas). Dependendo do efecto que o vento predominante teña en cada zona, ese será o tempo que fará durante a estación, de maneira xeral. Exemplo: Durante as témporas de Inverno observamos que o vento predominante é do sur. Se onde nós vivimos o vento do sur trae habitualmente aire seco e ceos despexados, poderemos prognosticar un inverno seco.
Baseada na observación independente de cada día de témporas: Segundo este sistema, observaremos o tempo que fai en cada día de témporas. Cada mes da estación seguinte terá o mesmo tempo que cada un dos días de témporas respectivos. Exemplo: Durante as témporas de Verán observamos que o mércores chove e hai vento sur cálido, o venres deixa de chover e continúa o vento sur, e o sábado sobe moito a temperatura e o ceo está despexado. Con isto, o primeiro mes do verán será, en termos xerais, húmido e cálido(como o foi o mércores dos seus témporas). O segundo mes descenderá a humidade e continuarán as temperaturas cálidas, como o venres dos seus témporas. O terceiro mes do verán será moi seco e caloroso, como o foi o sábado dos seus témporas.
A pesar de que é un método baseado na influencia lunar e planetaria, trátase dun método popular que tiña gran importancia no campo. É importante coñecer se durante a época de vendima xeará, porque nese caso, habería que adiantala para non perder a produción. Ou se a primavera será húmida para decidir o tipo de cultivo.
A diferenza doutros métodos populares (por exemplo, as cabañuelas, que teñen en conta días fixos e continuados) en realidade as témporas son fixadas cada ano segundo o calendario lunar, utilizándose referencias relixiosas só para facilitar o seu cálculo, sen ningunha influencia máxica ou sobrenatural.
Comentario
Desde o punto de vista científico, as témporas carecen por completo de sentido á hora de obter predicións sobre o tempo meteorolóxico, polos seguintes motivos:
Non é posible realizar unha predición correcta baseándose soamente no estado actual da atmosfera nun lugar concreto, xa que o tempo non evoluciona de forma independente nuns sitios doutros. Hai que ter en conta que a atmosfera é un sistema caótico, polo que cambios pequenos en lugares remotos poden acabar tendo efectos moi grandes na meteoroloxía local. Estudos rigorosos demostran que a capacidade de predicir cunha estación de antelación depende do estado do océano (especialmente o tropical).1
Os días prefijados para as medicións son totalmente arbitrarios. A crenza frecuente de que o calendario litúrxico está relacionado coa meteoroloxía non ten ningunha base.
A persistencia da crenza na efectividade das témporas deberíase, por tanto:
Á tradición e outros motivos culturais, como a necesidade que tiveron todas as culturas de predicir o tempo, que levou a tradicións como o Día da marmota e almanaques como o Calendario Zaragozano.
Á falta de precisión nas predicións, que inclúen termos tan difusos como “calor sa”. Así, as predicións obtidas das témporas permiten marxe de erro tan amplo que, independentemente do tempo que finalmente faga, é difícil que poida considerarse que “fallaron”.
A que as predicións son xeralmente a un prazo o bastante longo como para que o público en xeral esquecéraas para cando realmente pasou o período da predición.
Así, ningún centro meteorolóxico serio utiliza nin as cabañuelas nin as témporas como apoio ás súas predicións, por serlles totalmente inútiles. Aínda que as témporas teñen valor como tradición e son parte do noso patrimonio cultural, non existe ningunha evidencia que sustente o uso das témporas como un sistema de predición estacional fiable. (wikipedia e outros)
