Ata chegarmos a Riveira (daquela con “v”) nunca na miña vida estuvera ou vira un cemiterio. Foi polo tanto o de Fafián (Ribeira) o primeiro que vin e pisei nos xa moitos anos que levo ao lombo. E cadrou que acompañei a miña nai ao que se denominaba cemiterio novo (o vello era o que estaba a escasos metros da casa na que, posteriormente, botei horas e máis horas tecendo e destecendo programas de radio na compaña de José Lino Rivas, María Dolores Folgar, Manuel Millán, Fernando Cores, María de los Ángeles Cores e outros) xusto no día de Todos os Santos xa entre lusco e fusco.
Se non lembro mal, daquela non existían os nichos. Sí os panteóns, algúns deles de mármore, e unha cantidade importante de sepulturas. Xa naquela hora dese día de respectuoso silencio case que todas, por non dicir que a totalidade, as tumbas, mausoleos ou panteóns estaban extraordinariamente limpos, con flores moi variadas e luminarias con recendos a aceite no que aboiaban as clásicas “maripousas” que daban ao cemiterio un aire de recollemento e como de fondo respecto cara aqueles aos que se lembraba precisamente naquela xornada anterior ao Día de Defuntos.
Figuras de anxos, cristos e virxes marmóreos eran puntos de referencia para os familiares, amigos e coñecidos que se facían mútua compaña, E a capela, aberta permanentemente, acubillaba a outras moitas persoas que, no Día de Todos os Santos tiñan tamén lembranza dos que non estaban por teren finado no mar sen que este os devolvera. Un Crucificado , coido que de maior tamaño que o natural dun home daquel tempo, presidía o interior da capela na que, por certo, tamén o lucerío procedía desas lámpadas de aceite. Rezos contínuos, supoño que o rosario, eran dirixidos por mulleres que se remudaban nese exercicio relixioso de respecto e fe hoxendía inexistentes.
Camiñar entre sepulturas era doado nesa noite de Santos, iluminadas como estaban as tumbas, moitas delas a máis con fotografías de cor sepia da persoa alí soterrada.
Eran tempos aqueles nos que os enterros se realizaban a pé dende a vivienda familiar do defunto ata o emiterio. E tampouco permitían no Día de Santos e Defuntos que se usaran os coches -poucos había daquela en Ribeira- para se achegar ao cimeterio de Fafián.
Era eu un rapazote. Non tiña ninguén a quen visitar ou rezar nese recinto que tanto respecto e mesmo medo impoñía. O primeiro e único dos membros da familia en finar en Ribeira foi meu pai, á idade de 47 anos, en abril de 1967. Pero en Santos e Defuntos eran noites de candeas, de oracións e lembranzas “por todos os defuntiños, amén”.
