“Pensar doe”.  Xosé A. López Silva

18 Novembro 2026

.Hai xa bastantes anos insistíalle eu a un alumno que se atascara nunha tradución do latín: «Pensa, pensa!». O rapaz moveu a cabeza e, ao cabo duns segundos, estoupou, o pobre: «Pensar doe, profesor!». Durante moito tempo contei aquela resposta como unha simple anécdota de aula. Estaba a ser inxusto co rapaz. Hoxe véxolle cada vez máis razón.

Deixámonos a pel no ximnasio para gañar músculo, pero rara vez lle pedimos á cabeza un esforzo semellante e de continuo. Pensar esixe máis esforzo do que se cre e, ademais, pode perturbarnos moito. Abonda con mirarse un anaco ao espello. Se un contempla en penumbra o seu propio rostro durante uns minutos, acaba por ver unha cara deformada ou allea, ás veces a dun familiar morto ou a dun monstro. Un psicólogo italiano estudouno en laboratorio hai uns anos, e hoxe circula pola rede como un xogo de medo para adolescentes e non tan adolescentes. Non lles recomendo que o fagan. Nas casas galegas os espellos tapábanse cando había un defunto —eu, que son neto de funerario, vin cubertos uns cantos—, e cónstame que aínda hoxe hai quen se nega a meter baixo o seu teito un espello alleo, por se conserva algo ou alguén pertencente a esoutro fogar do que chegou.

Algo semellante ocorre cando pensamos de veras, cando profundamos, como dicía o barbeiro de sábado de Castelao, que se laiaba de non poder profundar máis porque non sabía latín. As certezas desdebúxanse, e o que emerxe no seu lugar non sempre é grato nin cómodo. Por iso preferimos deixarnos levar. Boa parte dos nosos actos cotiáns son hábitos realizados, por así dicir, «en modo avión»: percorremos o mesmo camiño á mesma hora sen decatarnos, pasamos as horas mirando o móbil sen reter nada e abraiámonos de que o tempo escorregue por riba de nosoutros sen dármonos de conta. Vivir en piloto automático cansa menos.

Refuxiarse na comodidade prométenos unha existencia tranquila, sen sobresaltos. De feito, o gran triunfo tecnolóxico actual —incluída esa intelixencia artificial que celebramos con entusiasmo— radica niso: en delegar o peso do dilema para que outro pense por nós. Os gregos definían o ser humano como un animal racional, pero iso non significa que resulte doado sérmolo. Instalámonos de mellor gana no territorio da preguiza e das emocións. Se nos deixan, máis que homo sapiens tendemos a ser homo emotionalis ou, en broma, homo vagus, que en latín macarrónico se entende mellor. A publicidade hai moito que o comprendeu, apelando sempre ao desexo ou ao medo. Ningún anuncio convida a reflexionar dúas veces sobre o que consumimos.

Non pretendo condenar as emocións. Pregúntome, iso si, se paga a pena renunciar ao pensamento crítico. Un amigo díxome unha vez, a propósito de ter un fillo, que se cavilasen demasiado non o terían, pois a opción estritamente racional era absterse. Tivérono, claro.

Desde hai algúns cursos recoméndolles aos meus alumnos que leven un diario manuscrito como antídoto fronte ás pantallas e como vía para recuperar a lentitude que esixe a letra escrita. Iso é pensar no papel, e vaia se doe. Hai pouco, algúns dos que foron tirando a toalla confesáronme que se sentían aliviados. No fondo enténdoos ben e, con todo, na aula sigo a dicirlles «Pensa, pensa!», aínda que saiba como remata o conto de Castelao. O barbeiro morre, e unha das mulleres que facían o pranto dille ante a caixa: «Agora xa non profundas! Agora non profundas porque xa o sabes todo!»

Outros artigos

“Que la información fluya”. José Castro López

En el fútbol se producen lances del juego en los que la decisión del árbitro acabafavoreciendo al infractor cuando la aplicación estricta del reglamento detiene una acciónmuy prometedora del equipo atacante o permite que el equipo que cometió la falta...

+

Publicidade

Revista en papel

Opinión

“Tres mestres” – Xulio Xiz

“Tres mestres” – Xulio Xiz

Moitas veces teño pensado na vida que terei perdido por non ser mestre, como era a miña intención cando en Vilalba estudaba a única carreira posible, como non fose acudir ao Seminario. Levoume o vento cara á cultura e a información, e non me pesa, aínda que teño...

O Barbanza
Resumo de privacidade

Esta web utiliza cookies para que podamos ofrecerche a mellor experiencia de usuario posible. A información das cookies almacénase no teu navegador e realiza funcións tales como recoñecerche cando volves á nosa web ou axudar ao noso equipo para comprender que seccións da web atopas máis interesantes e útiles.