Un grupo da UDC, liderado polo profesor e arquitecto Óscar Fuertes Dopico, vén de rematar unha investigación pioneira sobre os bens do litoral galego. O traballo, desenvolvido durante varios anos permitiu, elaborar por primeira vez un censo integral do patrimonio marítimo inmóbel galego.
A investigación, enmarcada no Plan da Cultura Marítima de Galicia (PCUMA) impulsado pola Xunta de Galicia, responde segundo a UDC “á necesidade, detectada durante un diagnóstico previo realizado en 2021, de contar cun inventario rigoroso, sistemático e unificado dun patrimonio clave para comprender a identidade e a evolución histórica do litoral galego”.
Grazas ao labor do equipo da Universidade da Coruña en colaboración coa Consellería do Mar púidose documentar e analizar un total de 1.452 bens patrimoniais distribuídos ao longo de toda a costa galega, incluíndo infraestruturas marítimas, industriais e etnolóxicas como estaleiros, faros, conserveiras, peiraos ou carpintarías de ribeira. A metodoloxía utilizada estruturouse en varias fases, combinando a análise documental, o traballo de campo intensivo (con máis de 24.000 quilómetros percorridos) e os estudos tipolóxicos que permitiron definir 83 categorías patrimoniais.
Este enfoque, sinalou a UDC, “permitiu ir máis alá da simple catalogación, incorporando tamén a análise das relacións territoriais, culturais e produtivas asociadas ao mar, clave para comprender a chamada cadea mar-industria e o seu papel na configuración das comunidades litorais galegas”.
As Áreas Nai: unha nova mirada ao territorio
Como parte desta investigación, o grupo da UDC desenvolveu tamén o concepto de Áreas Nai (Espazos de Interese Cultural Marítimo), que identifican enclaves onde se conserva de maneira especialmente significativa a relación entre o mar, o territorio e as comunidades locais.
Estas áreas integran de forma coherente elementos patrimoniais, paisaxísticos e produtivos, configurando paisaxes culturais que reflicten a identidade marítima de Galicia e aportan unha nova ferramenta para a súa protección e difusión.
Ferramentas abertas para a cidadanía e a investigación
Entre os resultados do proxecto destaca a creación dun visor web interactivo que permitirá acceder á información xeorreferenciada do Censo e das Áreas Nai, así como participar activamente na súa ampliación mediante achegas cidadás.
Ademais, a investigación materialízase nunha colección de 14 volumes que recollen de forma sistemática as fichas dos bens inventariados, configurando un dos traballos de documentación patrimonial máis completos realizados ata o momento sobre cultura marítima.
Un avance na valorización do patrimonio marítimo
Con esta iniciativa, a Universidade da Coruña consolida o seu “papel como axente clave na investigación e valorización do patrimonio cultural galego, contribuíndo a reforzar a conexión entre coñecemento científico, territorio e sociedade”, explicaron fontes da UDC, engadindo que a investigación liderada polo grupo da Universidade da Coruña supón “un paso decisivo na protección, difusión e posta en valor dun patrimonio que forma parte esencial da identidade de Galicia e do seu tecido produtivo ligado ao mar”.
Quen precise máis información sobre o censo do patrimonio marítimo non material tena na web da Xunta habilitada, culturamaritima.xunta.gal.
