O debate sobre o novo modelo de financiamento autonómico está a derivar nun auténtico despropósito político e institucional. O que debería ser unha negociación multilateral, transparente e baseada en criterios obxectivos de equidade e solidariedade, estase a converter nun acordo feito á medida de Cataluña, negociado de maneira bilateral e imposto posteriormente ao conxunto das comunidades autónomas.
Non estamos a falar dun simple axuste técnico. Estamos ante unha modificación de enorme calado que afecta directamente ao principio básico de igualdade entre cidadáns, vivan onde vivan. Financiar de maneira claramente desproporcionada a Cataluña fronte ao resto das comunidades supón romper o equilibrio do sistema e introducir un agravio comparativo inasumible.
Como advertía Montesquieu, “unha inxustiza feita a un só é unha ameaza dirixida a todos”. E iso é exactamente o que está en xogo: cando se privilexia a unha comunidade por razóns políticas, estase poñendo en risco o dereito á igualdade do conxunto da cidadanía española.
O máis grave non é só o fondo, senón tamén a forma. Non houbo negociación real nin debate serio cos territorios. O que se escoitou foron explicacións confusas, argumentos caóticos e xustificacións difíciles de entender para tratar de explicar o inexplicable: que o modelo de financiamento de todos se pacte con forzas independentistas cuxoobxectivo declarado non é fortalecer o Estado, senón debilitalo.
Este tipo de acordos non responden a criterios de xustiza social nin de eficiencia económica, senón a necesidades políticas conxunturais. Utilízase o financiamento autonómico como moeda de cambio para garantir apoios parlamentarios, sen medir as consecuencias a medio e longo prazo para o conxunto do país.
A solidariedade interterritorial non pode converterse nunha coartada para privilexios. Tampouco é aceptable que comunidades con menor capacidade financeira ou con maiores necesidades vexan limitada a súa marxe de actuación mentres outras reciben un trato preferente. Iso non é solidariedade: é desigualdade institucionalizada.
España precisa un modelo de financiamento xusto, estable e consensuado, no que todas as comunidades autónomas participen en igualdade de condicións. O que non precisa é un sistema feito a golpe de pacto político, servido frío ao resto dos territorios e presentado como un feito consumado.
Este camiño non só é un erro: é unha irresponsabilidade que pon en risco a cohesión territorial, a lealdade institucional e a confianza entre administracións. Por iso, non pode nin debe ser aceptado.
José Luis Calo é coordinador de UCIN Galicia.
