Eu non son experto en política internacional nin en estratexias militases. Son un cidadán do día a día, dos que prenden a televisión, len as noticias e tratan de entender o que está a pasar co mundo no que vivimos. E o que vexo ultimamente con Donald Trump á fronte de Estados Unidos non me deixa tranquilo. Dá a sensación de que estamos a regresar a unha época na que as regras importan pouco e o único que conta é quen ten máis poder.
Trump non actúa como un presidente que busca acordos. Actúa como alguén que ordena. Non dialoga, impón. Para el, os tratados internacionais, a ONU ou calquera norma común parecen ser un estorbo. A súa mensaxe é claro e directa: Estados Unidos decide e os demais adáptanse. E se non o fan, haberá consecuencias.
O ocorrido en Venezuela é un sinal que non debería pasar desapercibido. Un país intervido militarmente, o seu presidente detido e trasladado a outro Estado coma se as fronteiras non existisen. Non se trata de simpatías políticas nin de defender a uns ou outros. Trátase de algo máis básico: se isto se acepta como normal, mañá pode ocorrerlle a calquera outro país. Sempre haberá unha escusa distinta, xa sexa o narcotráfico, o terrorismo, a seguridade ou a influencia de potencias estranxeiras.
Trump di que loita contra as drogas, pero desprega portaavións, bombardeiros e miles de soldados. Calquera cun pouco de sentido común sabe que ese despregamento non é para perseguir delincuentes. É unha demostración de forza. É unha mensaxe ao mundo: “Mirade ata onde podemos chegar”. Cando se chega a ese punto, o diálogo deixa de ser importante e a ameaza pasa a ser a norma.
O filósofo Thomas Hobbes escribiu hai séculos que, cando non existen regras que todos respecten, “o home é un lobo para o home”. Esa frase parece escrita para este momento. Cando as leis internacionais son ignoradas e só manda o máis forte, todos quedamos expostos, especialmente os máis febles.
O máis preocupante é que esta forma de actuar non distingue entre inimigos e aliados. Países que durante décadas foron socios agora viven baixo presión constante. Xa non se lles trata como iguais, senón como subordinados. Ou obedecen ou pagan o prezo. Así, a cooperación desaparece e o medo ocupa o seu lugar.
Trump sabe que Estados Unidos ten o maior orzamento militar do planeta e utilízao como unha ameaza implícita. Non fai falta declarar unha guerra para impoñer respecto. Abonda con que todos saiban do que é capaz. O problema é que ese modo de actuar termina normalizándose e converténdose na maneira habitual de facer política internacional. Quere Trump dominar o mundo? Igual non quere o mundo enteiro, pero desde logo quere mandar coma se fose seu. Non parece interesado en conquistar países un a un, pero si en que todos saber quen leva o bastón. E claro, cando un ten o exército máis grande do planeta, esa forma de falar xa non é fanfarronería, é advertencia.
José Luis Calo é coordinador de UCIN Galicia.
