O IX Informe FOESSA alerta de que case a metade da poboación galega vive nunha situación de integración fráxil, coa vivenda como principal factor de exclusión
A exclusión social en Galicia xa non pode explicarse unicamente pola falta de ingresos nin afecta só as marxes máis visibles da sociedade. Así o conclúe o IX Informe sobre exclusión e desenvolvemento social en Galicia, presentado hoxe pola Fundación FOESSA xunto a Cáritas en Galicia, que ofrece unha radiografía ampla e actualizada das condicións de vida, os riscos sociais e os procesos de integración e exclusión na comunidade.
O estudo baséase nos resultados da Enquisa sobre Integración e Necesidades Sociais, unha das investigacións sociais máis amplas realizadas en Galicia, con entrevistas en profundidade a case 600 fogares galegos e máis de 12.000 a nivel estatal. Este enfoque permite analizar non só cantas persoas están en exclusión, senón como viven, que dificultades acumulan e que factores limitan a súa integración real.
Menos exclusión, pero máis fraxilidade social
Entre 2018 e 2024, a exclusión social en Galicia redúcese do 16,8 % ao 12,7 %, o que supón unhas 342.000 persoas afectadas. Con todo, este descenso explícase case exclusivamente pola redución da exclusión moderada, mentres que a exclusión severa apenas varía e segue afectando a unhas 168.000 persoas, o 6,3 % da poboación.
Paralelamente, o espazo da integración deteriórase. A integración plena cae 8,6 puntos, mentres que a integración precaria aumenta do 31,1 % ao 43,8 %. “Estamos ante unha sociedade menos excluída en termos estritos, pero moito máis fráxil”, advertiu Ubrich, sinalando que “cando case a metade da poboación vive nun equilibrio inestable, calquera crise pode empuxala rapidamente cara á exclusión severa.
O informe constata que a precariedade deixou de ser unha situación transitoria para converterse nun trazo estrutural que afecta tamén a persoas con emprego, familias con menores, fogares con ingresos axustados e persoas maiores. “A exclusión xa non está nas marxes; está a desprazarse cara ao centro da sociedade”, subliñou o coordinador do estudo.
A vivenda, principal eixo de exclusión
A vivenda consolídase como o principal factor de desigualdade e exclusión social en Galicia. O 26 % dos fogares presenta algún indicador de exclusión residencial. Más de 78.000 fogares soportan gastos excesivos de vivenda que os sitúan por baixo do limiar de pobreza severa tras pagar o alugueiro ou a hipoteca.
Ademais, unhas 160.000 persoas viven en situación de vivenda insegura e preto de 170.000 fano en condicións de insalubridade, amontoamento ou mala habitabilidade. Entre 2018 e 2024, o prezo da vivenda aumentou un 21 % e o do alugueiro un 28 %, cunha cota mediana de 732 euros, moi por encima do crecemento dos ingresos reais.
Desde Cáritas en Galicia advirten de que a vivenda deixou de ser un factor de protección para converterse nun auténtico pescozo de botella para a integración social.
Emprego insuficiente para garantir integración
Aínda que Galicia mellorou os seus indicadores laborais —cun aumento do emprego do 6 %, unha redución do paro ata o 9 % e unha temporalidade do 16 %—, esta evolución non se traduce nunha mellora social xeneralizada. Os salarios reais apenas creceron un 0,7 % e a inestabilidade laboral grave segue afectando ao 5,6 % das persoas ocupadas.
“O emprego xa non garante saír da exclusión”, recolle o informe, que identifica este paradoxo como un dos grandes retos das políticas sociais e laborais.
Persisten a pobreza e as carencias materiais
En 2024, o 14 % da poboación galega atópase en risco de pobreza e o 6 % en pobreza severa. A iso súmase unha elevada fraxilidade cotiá: o 27 % non pode afrontar gastos imprevistos, o 17 % non pode manter a súa vivenda a unha temperatura adecuada e o 4 % non pode permitirse unha alimentación suficiente de forma regular.
O informe alerta tamén da insuficiente cobertura das rendas mínimas. O Ingreso Mínimo Vital só chega ao 51 % das persoas en pobreza severa, e máis da metade dos fogares non recibiu información sobre a prestación. A RISGA, pola súa banda, reduciu a súa cobertura á metade nos últimos anos.
Soledad, saúde e enfraquecemento dos vínculos
A exclusión social ten un impacto directo na saúde, especialmente na saúde mental. En Galicia, o 18 % da poboación presenta problemas de exclusión en coidados de saúde, cinco puntos máis que en 2018. Ademais, o 29,8 % valora negativamente a súa saúde física e o 18 % a súa saúde mental, cifras superiores á media estatal.
O informe tamén constata un aumento do illamento social e a soidade non desexada, que afecta ao 25 % dos fogares en exclusión severa, fronte ao 4 % dos fogares integrados.
Chamada a un novo pacto social
Desde a Fundación FOESSA insisten en que o informe é unha ferramenta para a acción. “O maior risco é normalizar a fraxilidade. Se non se actúa con políticas estruturais e sostidas, a precariedade de hoxe será a exclusión crónica de mañá”, concluíu Ubrich.
Cáritas en Galicia chama a repensar o modelo social, reforzar os sistemas de protección e avanzar cara a un novo pacto social que sitúe a vida, os coidados e a cohesión social no centro das decisións públicas.
