Co obxectivo de garantir unha recolla adecuada da talasonimia (os topónimos do mar e da costa), da man e da memoria dos mariñeiros e das mariscadoras de máis idade, a Real Academia Galega celebra este sábado a X Xornada de Onomástica Galega, un encontro aberto ao público no que se escoitará a especialistas no seu estudo e xente do mar, creadora e transmisora deste ben cultural. A cita, no Museo de Pontevedra, rematará cunha actuación do músico e escritor Xurxo Souto, artista estreitamente vencellado ao mar.
O Seminario de Onomástica organiza un ano máis a súa cita anual, xa consolidada, sobre os nomes propios coa colaboración da Deputación de Pontevedra e o Museo de Pontevedra, nesta ocasión ollando cara ao litoral, un espazo que durante séculos xerou milleiros de nomes. A académica de número Ana Boullón e a académica correspondente Luz Méndez coordinan o programa, que arrincará ás 10 da mañá no auditorio do Edificio Castelao cunha intervención de María Ángeles Piñeiro Antelo. A profesora da Universidade de Santiago de Compostela, especialista en análise xeográfica, ofrecerá unha intervención sobre a cartografía histórica como instrumento para o estudo da variación dos nomes do noso litoral ao longo do tempo, desde contribucións tan antigas como as de Ptolomeo (s. II) ata a Carta Xeométrica de Domingo Fontán (s. XIX).
Da conversa cos informantes aos cadernos de marcas
Helena Domínguez intervirá a partir das 11.00 horas cun relatorio sobre as particularidades e as necesidades do traballo de campo para o rexistro dos talasónimos da costa galega. A investigadora, natural da Illa de Arousa, é autora de contribucións como Cons, touzas e petóns: talasonimia da ría de Arousa, I Premio Luís Rei de Investigación en Cultura Marítima, ou a guía divulgativa que sairá do prelo a finais deste ano, en colaboración coa asociación cultural A Dorna, centrada na toponimia da Illa de Arousa, e está a realizar a súa segunda tese de doutoramento, baixo a dirección do académico Gonzalo Navaza, sobre a toponimia da Arousa. A xornalista e filóloga propón, entre outras claves para unha boa recolla, traballar con grupos de mariñeiros e de mariscadoras maiores de setenta anos e buscar especialistas nos diversos oficios do mar e nas distintas zonas de pesca e marisqueo. “Outra fonte fundamental son os cadernos de marcas, que conteñen anotacións manuscritas dos mariñeiros, e permiten acceder a unha grande riqueza de nomes, algúns deles de transmisión exclusivamente oral”, explica.
Sobre esas marcas do mar falará o mariñeiro maior José Benito Rodríguez Álvarez, coñecido como Tito o Chirro, referíndose ao caso das creadas polos vellos mariñeiros da Guarda, onde el mesmo naceu hai case oitenta anos. O Chirro comezou de neno na baixura, andou a costa galega de sur a norte, e tamén pescou na costa portuguesa e en África, ata se xubilar como patrón de pesca no Índico, pero segue moi activo como divulgador en proxectos como o da Asociación Cultural de Embarcacións Tradicionais Piueiro. Este sábado compartirá mesa con Xosé Lois Vilar Pedreira, neto do tamén mariñeiro Manolo o Gardés. O director da Sección de Arqueoloxía e Historia do Instituto de Estudos Miñoráns é un referente na recollida e difusión da toponimia e a talasonimia do Val Miñor, e participará na xornada compartindo estratexias para a difusión dun patrimonio que, salienta, urxe moito recoller, antes de que desapareza cos informantes.
Os nomes dos barcos e das bateas
O programa continuará a partir das 16:30 horas cunha achega sobre os nomes dos barcos e das bateas das Rías Baixas a cargo da noiesa Lucía López Lires, axente do Servizo de Gardacostas de Galicia, e o cangués Aarón Otero Ferrari, quen coma ela está a estudar o grao de Lingua e Literatura Galegas na Universidade de Santiago de Compostela. Lucía é outra gran coñecedora do mundo mar: antes de ser gardacostas, foi mariscadora, coma a súa nai, e traballou na lonxa de San Bartolomeu de Noia e en fábricas de conserva. Agora xunta o seu amor polo marítimo e a lingua en traballos como o que exporá na X Xornada de Onomástica Galega. Sobre a naonimia tamén falará (17 horas) o docente Xosé Manuel Dopazo Entenza, cunha proposta de unidade didáctica para a súa análise dirixida ao alumnado da ESO.
O encontro inclúe ademais unha actuación de Xurxo Souto. O músico e escritor coruñés, autor de libros que ollan o mar como O retorno dos homes mariños e Contos do mar de Irlanda, poralle o ramo ao programa a partir das 18:00 horas cunha intervención titulada A ruta de Ulises Fingal, en referencia ao pseudónimo literatio do singular pintor do mundo mariño Urbano Lugrís (1908-1973). Souto compartirá os nomes que gardou na memoria e legou Milucho Mariñas, percebeiro nado na Agra de Santo Amaro e coñecedor de todas as pedras de percebe “desde Avilés a Corrubedo”.
A entrada ás sesións é libre, ata completar a capacidade da sala. As intervencións poderán seguirse ademais en directo desde academia.gal e a canle de Youtube da RAG.
