Este xoves Galicia vive a súa xornada grande coa celebración da “Festa Nacional” e do “Día do Apóstol Santiago“.
Os actos empezaron a véspera coa entrega das Medallas de Galicia na Cidade da Cultura que este ano recibiron o actor Luís Tosar, a produtora Zaza Ceballos e a Academia Galega do Audiovisual.
A xornada grande do día 25 empeza na Praza do Obradoiro ás 10 da mañá coa parada militar do reximento Galicia que rende honras o delegado rexio, nesta ocasión e por terceira vez, será o presidente do Parlamento de Galicia, Miguel Angel Santalices. Posteriormente ás 10.30 empeza a Misa Solemne na Catedral Metropolitana, ceremonia relixiosa presidida polo Arcebispo, Monseñor Francisco José Prieto, acompañado doutros bispos.
Xa pola tarde do día 25 celebrarase a honra no “Panteón de Galegos Ilustres” en San Domingos de Bonaval e a última hora o Concello de Santiago entregará a segunda edición da ‘Alba de Compostela’ nos que renderá homenaxe a Concha Losada Vázquez, Xaquín Mato Castro, Mabel Loza García e Miguel Fernández Blanco.
OFRENDA
No acto o delegado rexio fará a Ofrenda o Apóstolo sendo respostado polo arcebispo. A ofrenda instituida polo rei Felipe IV en xuño de 1643 e preséntase na basílica compostelá cada 25 de xullo, festividade do Apóstolo.
A Ofrenda naceu coa intención indirecta de compensar á Igrexa compostelá e ao propio santo polos duros anos que viviran desde finais do século XVI, no que se puxo en dúbida a tradición compostelá e o propio padroado español de Santiago. Mesmo no mesmo 1643 determinados sectores presionaban á Coroa para situar como patrón ao arcanxo San Miguel. En todo caso, aos ollos composteláns presentouse como un exemplo da devoción do monarca ao Apóstolo.
O primeiro oferente (1643) foi o capitán xeral de Galicia e gran prior de Navarra, Martín de Redín, nomeado por designación real. Resaltou que a Ofrenda se establecía polos favores que “en todo tempo” o rei Felipe IV recibira do Apóstolo e polos recibidos polos seus antecesores “por tantos séculos”. Contestoulle o arcebispo do momento, Agustín de Spínola.
A Ofrenda, instituida a perpetuidade, mantívose sen grandes sobresaltos ata o ano 1812, cando se propuxo e aprobou nas Cortes de Cádiz a súa supresión. A deríva do rei Fernando VII evitou que a medida se consumase. Con todo, en 1869, durante o goberno revolucionario, anulouse a contribución -non a Ofrenda en si- alegando motivos orzamentarios. En Santiago interpretouse como unha supresión de facto e así se lle comunicou ao Goberno. De novo os vaivéns políticos permitirán a súa continuidade, cada vez máis alicaída e menos solemne, ata que durante a Segunda República, a principios dos anos trinta do século XX, o Goberno central renuncia ao seu dereito para presentar oferente.
A nova crise trátaa de salvar a Archicofradía do Apóstolo Santiago, institución tradicionalista compostelá que se encarga neses momentos e durante uns anos de organizar a cerimonia. Busca para iso a representantes das principais institucións santiaguistas españolas: en 1934 realizan a Ofrenda os Cabaleiros da Orde Militar de Santiago; en 1935 a encargada foi a Congregación de Cabaleiros da nosa Señora do Pilar de Zaragoza. As dificultades terminan cando o 21 de xullo de 1937 o ditador Francisco Franco, en plena Guerra Civil, publica un decreto mediante o que restaura a Ofrenda como obrigación institucional -considera que España está en débeda co Apóstolo-. O mesmo texto establece como festa nacional española a data do 25 de xullo, día de Santiago e da presentación da Ofrenda.
Foi o propio Felipe IV quen fixou en mil escudos de ouro o valor material da Ofrenda. Era unha cantidade significativa para a época, aínda que non desmesurada, segundo os cálculos comparativos que se realizaron e os efectos que esta achega produciu na catedral compostelá. A historiadora Ofelia Rey Castelao considera que a pesar da súa modestia, a Ofrenda chegará a significar a mediados do século XVIII e comezos do XIX “máis da cuarta parte dos ingresos da fábrica” catedralicia. Neste significativo resultado influíu, sen dúbida, a escaseza de recursos que recibe o templo xustamente nos devanditos períodos, #ante a crise do Voto de Santiago e a diminución das peregrinacións.
En 1937, ao reactivar Franco a Ofrenda, volveu fixar nos mil escudos de ouro orixinais. Conta José María Díaz, deán da catedral compostelá, que cando en 1961 tentouse actualizar a súa contía calculouse que o seu valor non superaba as 10.000 pesetas [60 euros], unha cantidade xa nese momento pouco máis que simbólica.
DÍA DE GALICIA
A celebración por primeira vez do Día de Galicia propiamente devandito tivo lugar no Ano Santo compostelán de 1920, en Santiago de Compostela, o 25 de xullo, festividade do Apóstolo. Impulsado polos sectores galeguistas, naceu coa intención de dedicar cada ano unha xornada de especial significación á exaltación e reivindicación da identidade galega. Tras un amplo debate sobre a data máis adecuada, elixiuse a festividade do Santiago, o 25 de xullo, a pesar de que algún sector rexeitáraa polas súas connotacións relixiosas.
Superando as dificultades e prohibicións que sufriu o Día de Galicia durante as ditaduras de Primo de Rivera e Francisco Franco, logrou sobrevivir grazas a pequenos actos, ás veces disfrazados de simples reunións culturais ou relixiosas, ata chegar ás diversas iniciativas institucionais, políticas e sociais da actualidade. Desde a democracia (a partir de 1975) participan no Día de Galicia a maioría dos partidos, entre eles os dous maioritarios, o Partido Popular de Galicia e o PSdeG-PSOE, e o Goberno autonómico, desde 1982. A celebración foi plenamente legal e con rango institucional desde 1978, aínda que desde 1967 tolerábase de forma restrinxida. A actual denominación oficial (Día de Galicia) estableceuna o Executivo autonómico en 1990.
DÍA DA PATRIA GALEGA
Cando nos anos sesenta xorde con forza na clandestinidade o nacionalismo galego de esquerdas, a data do 25 de xullo como celebración de Galicia esperta receos entre os seus militantes.
Coa chegada da democracia, rexeitan a súa participación nos actos relixiosos e de alcance español que ese día teñen lugar en Santiago. Aceptan, con todo, a data, aínda que sen aludir case nunca á súa orixe xacobea e dándolle un alcance e obxectivos distintos, que plasman, xa desde os anos finais da ditadura, nunha denominación alternativa ao Día de Galicia. En 1968, aínda na clandestinidade, deciden denominala Día Nacional Popular e algo despois Día dá Patria Galega, que pervive na actualidade. O principal liderado exérceo, neste caso, a que foi case sempre a terceira formación política galega, o Bloque Nacionalista Galego.
