A Catedral de Santiago pretende mellorar as súas condicións para a conservación do patrimonio do seu interior a través dun modelo de prevención que calculará as condicións do aire a partir dunha copia dixital do templo que emprega datos meteorolóxicos.
O proxecto, que estivo en desenvolvemento case dous anos, está impulsado pola Xunta, a Fundación Catedral e o Centro de Investigación e Tecnoloxía Matemática de Galicia da USC. Parte dun grupo de investigación de Jorge Mira, Alberto Otero Cacho e Alberto Pérez Muñuzurri, que tamén participou nos estudos de circulación do aire nas aulas durante o Covid-19.
A humidade e a condensación masiva son problemas que afronta a catedral para a súa conservación e que os técnicos da mesma pretenden previr a partir deste estudo, especialmente no Pórtico dá Gloria, ao que máis inciden os ventos húmidos.
“Foi moi difícil e hai moito traballou detrás. Estamos orgullosos porque cremos que é a primeira vez que se fai en España”, explicou Jorge Mira este venres na presentación do proxecto no ‘Museo dás peregrinacións’, en Santiago.
Así mesmo, Jorge Mira explicou que reconstruíron en dixital a Catedral para saber a súa superficie de aire, que é de 60.000 metros cúbicos e que equivale a 160 piscinas.
A Catedral de Santiago de Compostela é un enorme pulmón con capacidade para 60.000 m3 de aire. Cunha intricada rede de naves, bóvedas, capelas e pasadizos, este espazo monumental ten soportado, ao longo dos séculos, condicións climáticas extremas, especialmente os fortes ventos e as chuvias procedentes do océano Atlántico. Agora, un equipo de investigadores da Facultade de Física da USC acaba de desenvolver unha representación virtual da Catedral compostelá coa que xestionar a circulación de aire no seu interior e preservar, deste xeito, a súa conservación.
O estudo toma como punto de partida a noción de ‘xemelgo dixital’, un concepto que ten a súa orixe na NASA e que xurdiu coa vontade de mellorar a simulación do modelo físico dunha nave aeroespacial. En concreto, o ‘xemelgo dixital’ é unha representación virtual dun obxecto, proceso ou servizo físico. Estas réplicas virtuais son utilizadas para crear simulacións antes de aplicar cambios nos obxectos reais. Trátase de recompilar datos para predicir como pode ser o seu comportamento futuro. O equipo integrado polo catedrático da USC e investigador do Instituto de Materiais da USC (iMATUS), Jorge Mira, e polos tamén investigadores da USC Alberto Otero Cacho e Alberto Pérez Muñuzurri, pertencentes ao Centro de Investigación e Tecnoloxía Matemática de Galicia (CITMAga), desenvolveu este modelo matemático complexo utilizando técnicas de fotogrametría.
Estas ferramentas permitirán entender os fluxos de aire e a condensación de humidade no interior da catedral, co obxectivo de mellorar a súa protección e preservar o seu valor patrimonial. Espérase, de feito, que os resultados poidan beneficiar tamén a outros edificios históricos no futuro. Este proxecto que contou tamén coa colaboración do grupo de Luis Hernández Ibáñez do Centro de Innovación Tecnolóxica en Edificación e Enxeñaría Civil da UDC non só representa un fito na preservación do patrimonio cultural de Galicia e España, senón que tamén demostra a capacidade da ciencia e a tecnoloxía para protexer e comprender mellor o legado histórico e arquitectónico.
Estudo pioneiro
Os resultados do estudo foron presentados este venres 12 nun acto que se desenvolveu no Museo das Peregrinacións e no que participaron Jorge Mira e Alberto Otero, xunto o pobrense Daniel Lorenzo, director da Fundación Catedral de Santiago, e Román Rodríguez, conselleiro de Cultura, Educación, Formación Profesional e Universidades da Xunta de Galicia. “Este foi un traballo difícil”, explicou Jorge Mira, quen fixo fincapé en que esta investigación constitúe un estudo pioneiro en España ao ser unha das primeiras recreacións virtuais para ver como se xestiona o fluxo do aire nunha construción desta magnitude. A catedral está orientada cara ao oeste, case en liña recta coa ría de Noia, polo que enfronta o vento directamente co Pórtico da Gloria. Sábese que o aire entra maiormente nesa dirección, pero descoñécese como se move no interior e onde deposita a humidade.
Daniel Lorenzo sinalou que “a realización deste proxecto foi posible grazas á gran cantidade de datos e modelos recollidos e proxectados con anterioridade desde a Fundación Catedral de Santiago, que, durante as última obras de restauración, monitorizou todo o conxunto catedralicio”. Tamén destacou a importancia desta nova ferramenta “que vai permitir prever movementos de aires e graos de humidade en determinados supostos, e adecualos aos traballos de conservación preventiva que se levan a cabo na Catedral”. Nesta mesma liña, Román Rodríguez manifestou “o compromiso da Xunta para traballar pola conservación deste ben patrimonial a nivel mundial, partindo da premisa de coñecer para previr”. Así mesmo, destacou a implicación da Universidade e de todos os equipos vinculados á iniciativa. No acto tamén participou María del Carmen Martínez Insua, directora xeral do Patrimonio Cultural.
Alberto Otero foi o encargado de explicar os detalles do proxecto, destacando a creación dun xemelgo dixital que defina estratexias de ventilación e que analice a influencia das posibles modificacións que se poidan levar a cabo no interior da catedral, froito do seu funcionamento ordinario. Trátase, en definitiva, de crear un modelo preditivo, que sexa robusto e que permita realizar simulacións de maneira rápida, e a partir de múltiples supostos.
Financiado pola Dirección Xeral de Patrimonio da Consellería de Cultura, Educación, Formación Profesional e Universidades da Xunta, en colaboración coa Fundación Catedral de Santiago, o proxecto tivo como obxectivo comprender a circulación do aire e a humidade no interior do monumento. Ata agora, este fenómeno, vital para a preservación da estrutura, foi un enigma para os expertos.
