Cando se fala á lixeira de crear museos, de musealizar e de plans expositivos, non sobra seguir a explicar o que é un museo e a museoloxía como ciencia da xestión destes centros. Museos que se pretende de actores máis que de espectadores, en función da ética e da estética, tamén das novas tecnoloxías: centros pra informar e formar, en constante evolución.
E sabemos que non é fácil crear un museo real ―fronte ás campantes virtualidades― con canto aquel implica de continente, de contidos e de función social: conseguir espazos axeitados, adaptalos, facerse con artefactos orixinais que nos axuden a complementar o crebacabezas da historia, a estudialos, documentalos, seleccionalos, a expoñer e explicar cunha secuencia lóxica ou, en todo caso conservalos entre os fondos en reserva pra futuras exposicións.
En fin, entender o museo cunha misión de sensibilización, pra atraer aos de dentro e aos de fora, pra ser referente, como na Pobra do Caramiñal ven sendo o Museo Valle- Inclán dende o seu camiño á especialización iniciado en 2006, o pazo que nunca tivo, quixo ter e por fin, agora ten a memoria de don Ramón María del Valle-Inclán. Ese espazo son as renacentistas Torres de Bermúdez, noutrora mirando a ise seu mar de Arousa, estrutura soberbia onde acoller o “genius loci”, as misteriosas sombras do espírito do creador das sonatas e dos esperpentos.
Referentes, recursos identitarios, patrimoniais e turísticos e cos que, non sempre, se ten sensibilidade para dialogar con eles, entendelos e respectalos.
Si o difícil é crear o fácil é destruír, enchafallar, chiringuitizar, adulterar os argumentos orixinais, os que determinan orixinalidade, como está acontecer co plan e a traxectoria do Museo Valle-Inclán da Pobra, tampouco é o único caso en Galicia.
Partimos do principio de que tan “culto” é o xeito de facer como o xa feito. Entendendo que non se debe intervir, cando un profesional dos que profesan o que fan, como é Antonio González Millán, director do Museo estando de baixa por enfermidade, non se consulte, se ignore o plan museográfico, os compromisos, pra, aproveitándose da súa eventual ausencia, dende os poderes públicos municipais, se desmonte o montado con criterio e se instale algo que non encaixa cos fins, nin co criterio profesional, nin cos seus fondos o que ben puidera ter sitio máis axeitado noutros espazos.
Museo de Valle- Inclán da Pobra do Caramiñal no que, deica aquí, se ven gastando saber e sensibilidade coa ansia de devolver a don Ramón del Valle-Inclán ―ise xenio que coloca a Galicia, á Barbanza e a súa ría no mapamundi―, o seu “locus amoenus”, á cerna da súa inspiración, o lugar de ida e volta. Torre-Museo que non soamente son referente, senón que ao albeiro da luz desta torre-faro naceron e compiten moitas outras iniciativas. Aquí maduran aquelas vellas ilusións, as que lle temos escoitado a leais “barbanzónicos”, entre eles a Carlos García Bayón. Nesa tarefa de construír, Antonio González vixía e procura canto pode enriquecer este centro, atrae e implica á familia Valle-Inclán, adquire, faise con legados de colaboradores para incorporalos a un proxecto museográfico coherente e niso sigue, pese ás pedras do camiño.
Pero velaí, topamos coa aculturación campante, coa arbitrariedade, mesmo coa ignorancia, causas que teñen os seus efectos. Pois a cultura ou a incultura lévase posta e esta denótase na falla de sensibilidade, na chapuza, nos intervencionismos, nas “tonechadas” oficiais, interferencias fronte á profesionalidade… e velaí iso que chamamos feísmo e que tanto abrangue a estruturas, como a comportamentos e tantas veces ás mesmas administracións.
Así que polo que enxergamos aínda alguén non entende a misión dun Museo dedicado a Valle- Inclán e velaí o elefante que entra na cacharreiría.
Non é novo o problema nesta Galicia nosa, onde dende os poderes públicos, edulcorados na adulación, son capaces de exercer certa tiranía, tinxida de “democrática”, e prolongan a súa parva ilustración ao territorio público, mesmo aproveitando os momentos baixos dos profesionais. Tan sequera sen saber o seu papel e funcións, entender que o máis listo é o que teñen o teléfono de todos os listos. E Antonio González é a peza axeitada nese taboleiro de xadrez. A il pódese aplicar o dito de “que buen vasallo si oviesse buen señor”.
Sen clientelismos, sen dogmatismos, sen prepotencias de cargos de paso teríamos repúblicos respectuosos cos especialistas dos museos, xefaturas técnicas como a dirección facultativa dun centro, presente ou ausente temporalmente, a quen por oficio e por lei competen así o discurso divulgativo dunha casa museo como a responsabilidade da tutela e conservación dos fondos dunha institución museística. A ninguén mais.
De políticos sabios cabería agardar axiña un prudente propósito de emenda. 1.- A corrección, a rectificación, o respecto polo museo, pola figura do escritor, polos colaboradores e as súas obras, polo saber alleo, a inmediata retirada dunha mostra escolar fora de todo lugar por obvias razóns. 2.- A pronta reposición da sala de iconografía valleinclaniana afectada ao estado razoado con que foi concibida, devolvéndolle a orde e o contexto que corresponde a un museo oficial e ao seu patrimonio propio. Abrir un museo a novos públicos non é desmantelar unhasala nin agochar nin desnortar os seus fondos para mostrar artefactos ao chou, ao que parece, pensando quizais en intereses e réditos alleos ao museístico.
Sabemos que o que está de ser será, que ao fin e ao cabo a profesionalidade vence e que “el que más vale, no vale tanto como vale Valle”, un teimudo profesional das letras.
