O acervo antropolóxico atesourado nas casas familiares para facer fronte as
indisposicións da saúde era unha fonte inesgotables de saberes que me engaiolaban.
Acudíase poucas veces ao médico. A variedade de produtos farmacéuticos que hoxe
teñen as boticas, daquela eran mínimos.
Cando a presenza do médico era imprescindible o recurso da palabra era terapia de
sanación. Álvaro Cunqueiro escribíu fermosos relatos onde os curandeiros botaban man
deste recurso. O doutor García Sabell fala do uso deste recursos no prólogo que lle
escribíu a don Álvaro para unha das súas obras literarias máis representativa que xa
abordara en 1963 no seu libro “Ensaios” co título de “Análise existencial do home
galego enfermo” cuxa lectura a min aínda hoxe proporcioname claves para entender as
relacións patolóxicas coa nosa peculiar idiosincrasia.
Sobre esta particular visión médica das doenzas escribíu tamén varios ensaios un
condiscípulo e amigo seu, Juan Rof Carballo. “Mito e realidade da Terra Nai”, foi o
primeiro ensaio científico publicado en lingua galega en 1957. Aos doutores Rof Carballo
e García-Sabell, segundo o decimonónico criterio establecido pola Real Academia
Galega nunca lles dedicarán un Día das Letras Galegas. Entender por letras galegas
unicamente a literatura e a poesía, excluindo outros xéneros como os ensaios e estudos
científico nos tempos que corren é un anacronismo.
Vén a conto este necesario preámbulo para comentar unha obra de recente publicación
da que son autores Siro López Lorenzo e Teresa García-Sabell Tormo, “Domingo García-
Sabell.A voz e a palabra”.Un libro que se encadra no xénero memorialista do que tanto se
pode aprender; alomenos eu. Na miña biblioteca teño moreas de publicacións
autobiografícas que me teñen axudado a entender as actuacións de moitas persoas no
contexto histórico que lles tocou vivir.
Domingo García-Sabell, home de ciencia e doutros moito saberes humanísticos, é un
referente da chamada Escola Médica Compostelana, a “Fonte Limpa”, da que foi senlleiro
representante desde que Varela de Montes a creou. O profesor Ricardo Gurriarán ten
estudada esta escola científica e a súa contorna na súa tese de doutoramento “Ciencia e
conciencia na Universidade de Santiago (1900-1940), de obrigada lectura.
García-Sabell sempre aspirou a exercer o maxisterio na docencia médica. O seu mestre
Gregorio Marañón influíu decisivamente na súa vocación. Mais o compromiso político
coas causas da democracia enfrontárono ao franquismo. Foi así como veu frustrada a súa
aspiración a impartir docencia nas aulas da facultade de medicina. Atopou acubillo na súa
clínica particular e logo na “Rosaleda” onde coincidíu con compañeiros que partillaban
afinidades ideolóxicas.
As súas memorias escritas por Teresa García-Sabel e Siro López a partir de libretas nas
que ía escribindo reflexións que non podían ser publicadas no período da ditadura,
permítelles a algúns -non é o meu caso – coñecer aspectos biográficos inimaxinables.
Tales como a súa colaboración co Partido Comunista e participación na Operación
Termópilas para executar a Franco. Conta nestas memorias que chegou a pedirlle a un
garda civil paciente seu unha pistola, coa intención de entregarlla e un membro do
comando da devandita “Operación Termópilas” que el acubillaba. Malia os seus
posicionamentos políticos distintos dos meus; sen embargo, sempre admirei o seu
antifranquismo militante e a súa exquisita formación científica. Recomendo a lectura
destas memorias porque sitúan ao personaxe no lugar do que é merecente na historia de
Galicia.
A súa participación activa e comprometida na loita antifranquista por medio das armas foi
consecuencia dunha fonda reflexión : “Eu chegara a unha conclusión de que se non era
pola violencia non acabariamos nunca con Franco.Había que actuar”. Eu tampouco nunca
contei, e fágoo aquí e agora porque o relato de García-Sabell serve de pretexto, que eu
fun o conseguidor das únicas armas que tivo o grupo organizado dentro da UPG,
negociándoas con Carlos “Duarte” Gentil-Homem, militante da organización LUAR (Liga
Unida de Açao Revolucionaria) e Eduardo de Sousa Calvet de Magalhaes, cualificado
dirixente do Partido Comunista Portugués que tiña un destacamento armado denominado
ARA (Açao Revolucionaria Armada).
Como axuizaría hoxe García-Sabell a quen me acusou covardemente a través da revista
Grial hai un par de anos de poñer en perigo a Fundación Penzol por realizar reunións
clandestinas nas súas instalacións na década dos sesenta?. Seguramente que deostaría
calificándoo de fundamentalista relixioso. Aquel indivíduo manguelo, que nunca conspirou
contra a ditadura franquista, atribuíulle un esaxerado poder taumatúrxico á Biblia
traducida ao galego para mellor salvagarda da nosa identidade nacional. Vaiche boa!.
Investironse grandes cantidades de diñeiro para unha finalidade fatua.
*Presidente do Foro E. Peinador.
