Vai 40 anos as nais galegas de mozos das Rías Baixas deron un primeiro paso abaneando con toda a forza da que dispuñan o portalón de ferro pintado de negro do pazo de Baión. Ao mesmo tempo acusaban aos ocupantes do pazo de ter asasinado á xuventude galega que consumía a droga coa que traficaban daquela moitos e recoñecidos “persoeiros” que pasaron en pouco tempo do contrabando de tabaco á política e desta ao tráfico de drogas.
Nacía -en gran medida grazas á loita directa protagonizada por Carmen Avendaño, nai implicada desde a raíz como directa afectada polos estragos da droga no seo da súa propia familia- a Asociación Érguete de Nais contra da Droga. Con ela, con Carmen Avendaño -coa que compartín horas de radio e páxinas de xornais diarios- a loita contra a lacra da droga tomou corpo en Galicia, especialmente nas Rías Baixas e, particularmente, en Cambados, Vilagarcía, Ribeira, Ferrol e Boiro que, xunto a outras localidades abriron as portas de Europa a todo tipo de drogas procedentes de América (Colombia, especialmente) Asia e África.
Nos anos 80 a droga marcaba duramente ao sector pesqueiro galego, parte del involucrado directa ou indirectamente no transporte e distribución das drogas que se consumían en primeira instancia en Galicia para pasar posteriormente ao resto de España e, de aquí, a Europa. Os pesqueiros que se adicaban a esa actividade ilegal non eran os máis perseguidos polo servizo de Vixilancia Aduaneira, Policía e Garda Civil. As embarcacións máis buscadas eran as denominadas “narcolanchas” ou “planadoras”, tecnicamente mellor equipadas -motorizadas na Rolls Royce inglesa moitas delas- que as de Aduanas ou Garda Civil. Algunhas desas planadoras foron localizadas en almacéns (teoricamente garaxes) nunha parroquia de Boiro.
Nomes coma os de Laureano Ouviña, Sito Miñanco (introductor da coca en España, segundo distintas informacións) e José Ramón Prado Bugallo figuraron sempre nas acusacións de Érguete dende que, en 1985, esta organización de nais foi recoñecida coma o verdadeiro azoute dos narcotraficantes. Colaborou decididamente cos responsables da loita antidroga en España e foi unha excelente subministradora de información ás forzas policiais e aduaneiras
que, especialmente nas costas españolas e mesmo en augas internacionais, desbarataron coas súas operacións represivas numerosos intentos de desembarco na costa de Galicia de importantísimas cantidades de drogas procedentes de países suramericanos.
A cocaína e a heroína foron as drogas ilícitas máis consumidas en España nos anos 80.
En maio de 2017, un informe do Centro de Intelixencia contra o Terrorismo e o Crime Organizado (CITCO), sinalaba que en España había máis dun cento de organizacións marcotraficantes. E Galicia ten as súas epopeias particulares, con narcosubmariños localizados na Arousa, o desartellamento dun macrolaboratorio en Cerdedo ou a intervención en Cambre do segundo maior alixo de cocaína da historia: máis de sete mil quilos.
Os 40 anos de Ërguete contabilizan unha gran cantidade de denuncias que contribuíron decididamente á loita contra a droga na comunidade galega, outra volta nos mapas de distribución en mans de narcos estranxeiros.
