O selo galego Xerais compartiu o palmarés 2026 do seus premios. As obras cos títulos A boca do río, A banda da Albóndega e A lingua dos grifóns resultaron gañadoras do XLIII Premio Xerais de Novela, o XLI Premio Merlín de Literatura Infantil e o XVIII Premio Jules Verne de Literatura Xuvenil respectivametne. Os textos son obra de Alberto Lema, Ivana Gómez Abuín e Santiago Lopo. Cada un dos galardóns ten unha dotación de 10.000 euros.
A boca do río, de Alberto Lema, Premio Xerais de Novela 2026
O xurado da XLIII edición do Premio Xerais de Novela acordou declarar como gañadora a obra presentada co título A boca do río. Unha vez aberta a plica, o autor do texto resultou ser Alberto Lema.
Na Galicia da posguerra, a burguesía franquista non se conforma co poder político e económico, senón que tamén se quere facer dona da terra, da auga e da memoria do país. A boca do río é unha novela que afonda nas prácticas abusivas dos acólitos da ditadura, e amosa que o discurso de “reconstruír e modernizar” non era máis que unha coartada para levar a cabo inmensos negocios privados.
Isidro María Legazpi Dalmau, gran banqueiro da época, preséntase como benfeitor da sociedade galega e fala de levar a luz ás aldeas, de crear emprego, de “facer país”. Mais detrás desa aparencia filantrópica e xenerosa agóchanse compras amañadas, cambios legais feitos á medida, expropiacións violentas a prezo de saldo e unha poderosa alianza coa Igrexa e co Caudillo. O encoro de Belesar, vendido como símbolo do progreso, convértese na ferramenta perfecta para desprazar labregos incómodos para o réxime, borrar probas dun pasado pouco honroso e concentrar nunhas poucas mans a riqueza de todo o territorio.
Desde dentro da propia familia, Rebeca Legazpi vai descubrindo que a fortuna e o home que tanto admira descansan sobre terreos de lama e sangue: propiedades herdadas en circunstancias sospeitosas, negocios que medraron á forza de represión e escravismo, cartas solicitando axuda e que non obtiveron resposta. Mentres, nas serras, a guerrilla e os campesiños que opoñen resistencia ás ridículas indemnizacións comproban ata onde está disposto a chegar o novo poder para impoñer os seus plans.
O xurado valorou que “sen caer en maniqueísmos nin en leccións de historia disfrazada, A boca do río propón unha ollada seria e documentada a un momento clave do noso pasado recente, cando Galicia se enfronta á promesa dunha modernización que chega da man dun réxime autoritario e dunha alianza íntima entre poder político e económico”. O xurado tamén destacou que a obra está “narrada cun estilo coidado, que combina a precisión histórica cunha prosa viva e sensorial”, e que “ofrece voces moi ben diferenciadas: a mirada íntima e irónica de Rebeca, a dureza sobria do Piloto, o discurso frío e calculado do tecnócrata”. Estes personaxes, complexos e cheos de contradicións, visibilizan o entrecruzamento simultáneo da cobiza, a fe, o medo e a lealdade.
“Esta é unha historia sobre as alianzas entre o poder político e o económico e as resistencias populares que se lle opoñen nun período marcado polo terror e polo ascenso dunha nova elite dirixente no estado franquista, os chamados tecnócratas”, conta o propio autor da novela.
Segundo explica Alberto Lema, “o libro ten un período de escrita duns catro anos, entre o 2022 e o 2026 e nace do meu contacto directo coa zona de Belesar e San Fiz, en Chantada, do interese pola figura do Piloto e polos procesos de desposuimento e extrativismo, como é o caso”.
Alberto Lema (Bamiro, Vimianzo, 1975) é licenciado en filoloxía inglesa e traballador da Real Academia Galega. Publicou as novelas Unha puta percorre Europa (2008), Sidecar (2009), Da Máquina (2012) e Pazo de inverno (2021) e os poemarios Plan de fuga (2008), Crónica do chan (2014) e Río Grande (2026). Entre o 2019 e 2023 foi concelleiro na Coruña.
A Banda da Albóndega, de Ivana Gómez Abuín, Premio Merlín 2026
Pola súa banda, a obra gañadora do XLI Premio Merlín de Literatura Infantil é A Banda da Albóndega, escrita por Ivana Gómez Abuín.
En Areleira, unha pequena vila mariñeira onde a marea deixa ao descuberto lodo, cunchas de mexillóns e segredos, Antía e o seu can Ringo atopan unha pequena caixa enferruxada enterrada na praia do Lago Verde. Dentro agóchase un fragmento de cerámica azul cun símbolo misterioso. O que semella ser unha simple curiosidade convértese axiña na primeira pista dun enigma.
Cos seus amigos Brais, Lúa e Kike —apadriñados polo mariñeiro xubilado Pepecho, gardián dun cuarto secreto cheo de lembranzas—, Antía funda A Banda da Albóndega e, xuntos, descubrirán que están a recuperar moito máis ca un misterio: están a rescatar a memoria dunha vila.
A Banda da Albóndega combina a emoción dos libros clásicos de misterio e aventuras cunha mirada fonda e agarimosa á memoria, á amizade e ao poder das historias. A novela constrúe un universo sensorial cheo de detalles —os cheiros da lonxa, as camisolas con mensaxe, os diálogos chispeantes— que sitúan o lector dentro da vila e fan que cada escena se sinta viva e próxima.
En palabras do xurado, “a obra destaca pola súa linguaxe fresca e coidada, que mestura humor, emoción e reflexión sen perder nunca o ritmo da acción, a mirada infantil e o simple gozo pola aventura”.
“Escribín esta historia pensando naquela nena que medrou soñando con cuadrillas, mapas, pistas e peripecias de verán. Como mestra, quixen crear un libro no que as crianzas puidesen descubrir que ler tamén é xogar, investigar, rir, emocionarse e pasar unha páxina tras outra sen decatarse”, conta Ivana Gómez Abuín, engadindo que estamos ante unha historia “próxima, chea de amizade, misterio, humor, mar e memoria, pensada para poder gozar da lectura e tentar facer lectorado: porque o mellor camiño cara aos libros pode comezar cun segredo, unha banda, moitas ganas de aventuras e sobre todo… albóndegas”.
Ivana Gómez Abuín é lucense de nacemento, aínda que vive en Sada. Mestra de Educación Primaria, mediadora de lectura e buscadora de historias. Formada tamén en Enxeñaría Agrícola e Topografía, aprendeu a cartografar mapas que levan a tesouros perdidos. Imparte formacións ao profesorado, familias e crianzas e colabora con editoras como asesora e elaborando material didáctico. Tamén divulga sobre literatura infantil na súa conta de Instagram @libros_e_libros, participa en charlas e diversos proxectos relacionados coa lectura e forma parte da xunta directiva de GÁLIX, a Asociación Galega do Libro Infantil e Xuvenil. A Banda da Albóndega, Premio Merlín de Literatura Infantil 2026, é a súa primeiro obra publicada.
A lingua dos grifóns, de Santiago Lopo, Premio Jules Verne 2026
Por último, o xurado da XVIII edición do Premio Jules Verne de Literatura Xuvenil declarou gañadora a obra titulada A lingua dos grifóns, que, unha vez aberta a plica, resultou ser de Santiago Lopo.
No continente devastado de Anterga, as palabras poden salvar ou destruír.
Viri e o seu irmán Lauro medran nun orfanato onde a lingua antiga só serve para despedir os mortos. Cando son expulsados do único fogar que coñecen, vense arrastrados a unha viaxe inesperada: un convite misterioso, unha profecía esquecida e unha misión imposible que os leva a desafiar a opresión dos vougos e a buscar respostas nas ruínas dunha natureza moribunda.
Entre volcáns, desertos de sal e selvas cheas de perigos, Viri e Lauro descubrirán que a súa voz –e a capacidade de lembrar o que outros quixeron enterrar– é máis poderosa do que imaxinaban. Xunto a unha tribo de grifóns lendarios e unha alianza de orfos rebeldes, deberán escoller entre calar para sobrevivir ou cantar para salvar o mundo.
O xurado da XVIII edición do Premio Jules Verne de Literatura Xuvenil destacou “a calidade da obra presentada, así como a creación dun universo orixinal e unha atmosfera inmersiva nun mundo distópico rico en detalles culturais, lingüísticos e históricos”.
“A miña intención coa novela é poñer en valor a lingua como elemento esencial dunha cultura. Para iso creei un mundo máxico en perigo de extinción cuxos habitantes resisten grazas á forza da palabra”, conta o autor.
Ademais, Santiago Lopo indica que “as criaturas fantásticas da novela veñen directamente dos bestiarios medievais e algúns termos fundamentais na narración proceden de linguas xa desaparecidas”.
Santiago Lopo (Vigo, 1974) é escritor, profesor e tradutor. As súas novelas máis coñecidas son Game Over (2007, Premio de Novela por Entregas de La Voz de Galicia), Peaxes (Xerais, 2009), Hora zulú (2012, Premio de Novela García Barros), A Diagonal dos Tolos (2014, Premio Narrativa Breve Repsol), A arte de trobar (2017, Xerais, Premio Xerais de Novela) e A carteira (2021, Xerais, Premio Antón Losada Diéguez).
A entrega
Tras o proceso de edición das tres obras gañadoras, Xerais celebrará unha festa de entrega dos premios no mes de outubro, cando os libros estean xa nas librarías. O acto terá lugar o sábado 10 de outubro no Museo do Mar de Galicia, en Vigo.
