Como corrixir a chuvia, como inquietala. Esta reflexión sitúanos ante a paradoxa dun elemento que, sendo indómito, se volve íntimo a través da palabra. A experiencia, cando é persistente e profunda, fai pródiga á mente humana, obrigándoa a buscar na linguaxe a precisión necesaria para distinguir o que a ollos alleos parece idéntico. En Galicia, a chuvia non é un fenómeno meteorolóxico xenérico, senón un catálogo de estados de ánimo e realidades táctiles que só adquiren a súa verdade plena no momento en que se lles outorga un nome e se desbrozan os seus matices máis sutiles.
A xeografía galega precisou, durante séculos de convivencia co Atlántico, unha arquitectura verbal capaz de conter cada pinga. Esa necesidade tradúcese nunha taxonomía fascinante que comeza coa chuvia que parece non existir: o reino do orballo, a poalla, o barrallo, o froallo, a breca, o zarzallo e a morriña. Son nomes para unha humidade que frota, unha babuña, babuxa, barbaña, barbuña, barbuza, barrufa, barruñeira, barruzo, chuvisca, lapiñeira, mexadeira, mocalleira, parrumada, patiñeira ou poalleira que, lonxe de caer, pósase coa leveza dun suspiro. Nesta sutileza, o léxico vólvese pródigo con matices como o baballando, babuñar, babuxar, barbañar, barbuñar, barbuzar, barrallar, barrazar, barrufar, barruñar, barruzar, brecar, chuviñar, chuviscar, froallar, lapiñar, marmallar, marmañar, orballar, patiñar, poallar, pulpizar, zarzallar, choviscallar, marmuñar ou pinguenexar.
Fronte á caricia da chuviñada, chuviscada, orballada ou orballeira, Galicia coñece a violencia do ceo que estala en bátega, bategada, ballón, balloada, chuvascada ou chuvasco. O vocabulario faise torrencial con conceptos como arroiada, dioivo, dioiva, doira, doiro, aluvión, ametencia, chea, enchente, riada, decembrar, sulagar, tromba, torboada, torbón, treboada, trebón ou tronada. A chuvia vén acompañada de vento en forma de cebra, cebrina, cifra, ciobra, zarracina, trebolina, ciebra, coriscada ou rebolaje, e maniféstase en formas visuais como as varas de auga ou as varillas.
A metamorfose do frío conxela o léxico para nomear a sarabia, o graínzo, a pedra, o pedrazo, o salpedrés, a saragana, a saraiba, a saraviada, a escarabana, o salabreu, a saravela, a saravieira ou a seraiva. Nas cumes, o frío faina torba, auganeve, xistra, falopa, fargallo, cerello, faísca, farrapa, felepa, foleca, folepa, folerpa, foupa, galapo, melga, nevisca, nevarada ou neviscada.
O rastro da auga na terra xera unha xeografía de nomes: o aballoar, a enxurrada, o enxurrar, o enxurro, a xurreira, o xurrar, a xurro, a regueirada, o arroio, a cárcava, o cavorco, a cavoza, o corga, o corgo, a doira, a frasga ou a frasgada. A auga detense na poza, o puza, a balsa, a charca, o charco, o charcoallo, a charqueira, a poceira, a porraca, o aloqueiro, o trolleiro, a lama, a lamada ou o entullada. E ata cando parece marchar, queda na rosada, o resío, a estromba, a mera, a calixe, a néboa, a brétema, a neboeira, a nebra, a bruma, a cegoña, o fuscallo, a piluda, a toldación ou o carneiros de néboa.
Finalmente, o ceo regálanos a aberta, a esteada, o escampar, o escambrar, o estear, o estiñar, o estrelampar, a estiñada, o estiño ou o estrelampo. Nomear a chuvia en Galicia con este máis de centenar e medio de voces é unha forma de corrixir a súa incerteza, outorgándolle unha identidade que a fai, se non menos inquieta, polo menos máis nosa.
Quizais ninguén teña tanta imaxinación ou capacidade semántica, quizais ningún outro lugar coñeza tantas formas de nomear a auga caída, con seguridade en ningún outro lugar a chuvia soa e resoa con tanta beleza, e por iso, se chove que chova. Ha de escampar antes de que morramos podres de humidade.
Alberto Barciela
Xornalista
