“O vinte de novembro”. Luís Celeiro

Moitos dos que agora son vellos ou están metidos e comprometidos coas viaxes do Imserso,
lembran como aquel vinte de novembro de 1975, os quioscos das cidades marcaban o loito e a
tristeza dos que mandaban e querían seguir mandando. As portadas e contraportadas de tódolos
xornais eran de cor negra, como se a morte de Francisco Franco Baamonde puidera escurecer as
rúas e os cruces das cidades. A moitos gustaríalles escurecelo todo, deixar máis opacidade e
incerteza da que había.
Os estudantes universitarios, pola contra, aquela mañanciña repousaron felices, na cantina da
facultade, moitos deles co que se bebía daquela, un `sol e sombra´ e outro ou un par deles máis.
Empezaba unha era nova, morrera o ditador e procedía reforzar os medios que achegaran a
democracia, que aclarasen a escuridade daqueles xornais tinguidos de lamentos e de negro.
Hai quen pensa que escolleron o día vinte para que coincidira co cabodano de José Antonio Primo de
Rivera. Quen sabe, pode ser esa a razón ou pode ser calquera outra. A sociedade estaba farta de
esperar e, aquel mesmo día, as rúas ateigáronse de xentío. A mocidade esperta estaba farta e
festexaba educadamente o falecemento.
En Galicia, ao longo de todos estes anos (ata o seu pasamento en 2023), Senén Pousa, alcalde de
Beade (Ourense) era como o encargado de preservar a memoria de Franco. Unha misa anunciada no
xornal, uns abrazos e un xantar, cada ano, polo vinte de novembro. “Eu teño as miñas ideas e os
meus principios e non cambio por nada”, dicía. “Veño do franquismo, pero son un demócrata”,
engadía Senén Pousa, laiándose daqueles que eran franquistas como el e agora son socialistas “de
toda a vida”.
Cincuenta anos son suficientes para que a maioría da mocidade non saiba, nin recorde a aquel
ditador rodeado de subordinados adulóns, que medraban ao seu carón. Nas escolas e nas
universidades ninguén se lembra daquel home, daquel mandatario, servidor dos seus. Hoxe vén a
esta sección pola proximidade do vinte de novembro e por outro detalle que, antes de acabar,
vamos contar.
A mestra pregunta, na súa clase de sociais, se sabían quen era Franco e unha alumna di, “era o avó
de Carmen Rossi”, “ao que o goberno vén de facerlle unha homenaxe”, asevera o compañeiro de
pupitre. “Aí queda iso”, di a Tía Manuela.