“Pesimistas y descreidos”. José Antonio Constenla

26 Maio 2025


No hay mejor que acudir a los clásicos para reconocerse o, mejor dicho, para
reconocer lo que otros hacen y dicen. Se atribuye a Chesterton, aquel genio
católico de la paradoja, pronunciada después po otros como Julio Caro Baroja
y Umberto Eco, la frase, “cuando alguien deja de creer en Dios, cree en
cualquier cosa”. Sin embargo, al parecer, el autor inglés nunca dijo eso sino
que lo que dijo fue, “El primer efecto de no creer en Dios es perder el sentido
común”.
Es increíble la cantidad de cosas en las que la gente cree cuando deja de creer
en Dios. En A paso de cangrejo, Umberto Eco, reúne, bajo la advocación de
Chesterton, un catálogo completo de credulidades del nuevo milenio, explicado
por los derrumbes de la fe en Dios y en las ideologías. Lo que la gente cree
cuando ya no cree en Dios.
En esas credulidades, lo esotérico, lo daimónico y un chusco populismo
mediático prevalecen (como discursos de referencia) sobre la ciencia y la
razón. Esas nuevas supersticiones que encima son tan viejas, desde la
quiromancia audiovisual y la new age, hasta las químicas y alquimias del yo,
son todas supersticiones que admiten la doble militancia. Se cree en Dios y al
mismo tiempo se cree en todo y en cualquier cosa, hasta en los mayores
disparates.
Dostoyevski pone en palabras de Iván Karamazov uno de los grandes
problemas del ser humano: “Te digo que no existe para el hombre
preocupación más atormentada que la de encontrar a quien hacer ofrenda,
cuanto antes, del don de libertad con que este desgraciado ser nace”.
Kierkegaard en Temor y Temblor trata de entender la profunda fe de Abraham,
al que Dios le pide que sacrifique lo más preciado de su vida. Este sube con su
hijo al monte, coge el cuchillo dispuesto a degollarlo pero un ángel le detiene.
La fe, “lo más grande que se puede poseer” en palabras del filósofo danés,
salva a Isaac.
La marca Nike nos invita a aspirar a ser como Abraham. “Believe in something,
even if it means sacrificing everything”. Elige algo por lo que estés dispuesto a
sacrificarlo todo. Esta pregunta es especialmente relevante para este tiempo de
pesimismo y ausencia de creencias que vivimos.
Frente a esta ausencia, tenemos la otra cara de la moneda, la tendencia a
creer todo, o casi todo, lo que escuchamos, nos cuentan o vemos. Y lejos de
ser algo bueno, en definitiva nos lleva a involucionar. Con tanto bombardeo de
información en internet es más difícil descartar lo que es basura.
¿Pero por qué tendemos a creernos todo? Los expertos aseguran que porque
somos “tacaños cognitivos”, es decir, para ahorrar tiempo y energía, nuestro
cerebro utiliza la intuición en vez del análisis. Además normalmente juzgamos
si algo se siente “bien o mal” para aceptar o rechazar un mensaje. Nos
dejamos llevar más por los sentimientos que por la evidencia.

“Lo sabemos todo y no podemos nada”, escribió Marina Garcés en Nueva
ilustración radical. Con esta ironía se coloca al “analfabetismo ilustrado” como
el verdadero rostro del oscurantismo contemporáneo. Siguiendo con el espíritu
de las ideas de Garcés, vivimos un buen momento para conformar una nueva
alianza entre la ilustración, la ironía y la alegría, con el fin de combatir con gozo
las credulidades que nos colonizan. Por ello imagino un archipiélago de mentes
críticas que apuestan por la belleza de la fe y la razón.

Outros artigos

“Plan de Rescate da Sanidade Pública Galega”. Xosé Mª Dios Diz

“As listas de agarda constitúen unha das formas máis sofisticadas de crueldade. Son producto dun Sistema que intentaatender a todos con recursos cos que so se pode atender a algúns”. Juan José Millás: escritor. Valencia. 1946.Esta reflexión nos indica que os...

+

“La cantina móvil de Cruz Roja”. José Castro López

Las mejores iniciativas sociales suelen ser también las más sencillas, no necesitangrandes edificios ni presupuestos millonarios, basta una buena idea y la voluntad deponer a las personas en el centro. Ocurre con muchas propuestas, tanto de iniciativaprivada como de...

+

“Un negocio moi rendible” – José Manuel Pena

Demasiada hipocrisía en materia de vivenda por parte de moito axentes políticos, sociais e empresariais. A vivenda continúa sendo un negocio e moi rendible para uns poucos propietarios sen escrúpulos, para os fondos voitre, grupos inmobiliarios e grandes propietarios,...

+

“Teresa de Antas” – Xulio Xiz

A Casa da Cultura de Antas de Ulla chámase Teresa Batán. Bautizárona co nome da muller que entregou a vida á Biblioteca do seu pobo. Para min é Teresa de Antas desde hai máis de trinta anos, amiga admirada pola dedicación preocupada pola cultura e polos nenos. Na...

+

Publicidade

Revista en papel

Opinión

“Quen engana a quen?” – Antón Luaces

“Quen engana a quen?” – Antón Luaces

Pepa Millán, a portavoz de Vox no  Congreso dos Deputados, xoga a, como mínimo, dúas bandas: ou se engana ou nos engana ao enxuiciar o que acontece estes días en Ceuta onde, desde os días 30 e 31 de xullo pasado vén falando da necesidade de expulsar da cidade autónoma...

“Caridade e solidariedade” – José Manuel Pena

“Caridade e solidariedade” – José Manuel Pena

“Axúdanlles moito máis aos estranxeiros que ás familias humildes da zona”. Observo como unha muller inmigrante, entregaba un cupón de alimentos, e saía do supermercado con dous carros repletos de comida, mentres que a unha veciña, sen apenas recursos, só lle dan unha...

O Barbanza
Resumo de privacidade

Esta web utiliza cookies para que podamos ofrecerche a mellor experiencia de usuario posible. A información das cookies almacénase no teu navegador e realiza funcións tales como recoñecerche cando volves á nosa web ou axudar ao noso equipo para comprender que seccións da web atopas máis interesantes e útiles.