Houbo un tempo no que, diariamente, de luns a venres, circulaba en bicicleta pola estrada Ribeira-Ameixida e, ao chegar á curva de entrada á este lugar do municipio, sempre me sorprendía pola canaveira alí existente: espesa, cantareira (pola brisa ou polo vento), brilante no seu verdor e cun non sei que parente lonxano da cana de azucre que, cando de neno vivía en Las Palmas de Gran Canaria, zugaba da cortadura que nela practicaba a vendedora ambulante que se instalaba a cotío perto do colexio Padre Manjón ao que eu ía.
Cando descubrín estas canaveiras da Ameixida, comecei a me fixar moito màis nesas especies de illas caribeñas -a min parecíanmo as canas todas xuntiñas, abaneando nun baile ao son cubano de Machín- e no tardei en descubrir outras que había na mesma estrada, a carón das gavias desta, en Castiñeiras, na estrada a Aguiño (pouco antes do cruce coas estradas a Carreira e O Vilar), perto da fonte existente pouco antes de chegar a Carreira... E pola contorna, perto da capela de Santo Alberto; a escasos metros do depòsito de auga das Casas Baratas de Ribeira; en Fondevila, Deán Grande, Palmeira, Corrubedo, Oleiros, o río do Ameneiro… Eran unha chea de illotes verdes que bailaban “a Chamberlona” nas tardes de nordés e que, anos máis tarde tiven a oportunidade de relembrar en Camagüey, Las Tunas, Guantánamo, Ciego de Ávila, Matanzas, Santiago, onde vin aos cubano prantar a sacho a cana nova en inmensidades de terra roxa da que en setembro, en plena zafra, os cubanos e as cooperativas agrarias tirarían un rendemento económico imposible de acadar nas canaveiras ribeirenses que, evidentemente, nen eran de azucre nen valor algún tiñan sequera, de non ser o mero adorno.
Dende aquela teño o runrún das canaveiras perdidas no territorio de Ribeira: nunca souben por que existían e tampouco sei por que desapareceron. Mais estar, estaban. Como estaban e están eses inmensos rochedos -moitos deles faceno as veces de paredes de casas- que, para min, son unha especie de testemuños dun tempo pasado no que, probablemente, estiveron cubertos polo mar. Non teño evidencia certa deste pensamento, máis tampouco rexeito tal posibilidade. Ou é que nas noites de trebòn non se escoitan as campás da aldea de Valverde, convertida en lagoa e asulagada por un deus temible que castigou aos seus habitantes desa maneira?…
Ás veces, fantasear libera a un para se deixar polo mar abaixo cara a bocana da ría de Arousa, por onde entraba o orco para asustar aos que non soñaban.
