Son estes días de recendos que nos retrotraen a tempos pasados íntimamente ligados á familia, a vellos coñecidos (moitos deles desaparecidos), a circunstancias que marcan os vínculos da carencia coa abundancia ou o despropósito dunha política (o franquismo) que impedía aos cidadáns disfrazarse e sair á rúa sendo un home ir con roupas de muller (poucas mulleres se disfrazaban de homes), sabas e colchas multicores pare ter apariencia de mouros e, as mozas, tentando recoñecer no paseo de tarde-noite a aquel mozo que se lles achegaba sen careta pero tan enlarafuzado que nen os da casa o darìa recoñecido.
Relatábame vai anos un coñecido membro da Garda Civil destinado en Ribeira, que había orde expresa “da autoridade” de non permitir disfraces de cregos, militares, policías nacionais ou gardas civís polo temor a que, valéndose deses disfraces, os disfrazados cometeran calquera falcatruada sobre todo de tipo político.
O de menos era, ao parecer, o desexo festivo. Había que reprimir -e sobre de todo evitar- que, valéndose do disfraz, aqueles aos que non se lles permitía expresarse públicamente en torno a asuntos cotiáns da política, poideran se manifestar mediante o uso dunha careta. (Cando Ribeira poido sacar á rúa en Semana Santa o “paso” de Xesús Cristo no horto das oliveiras, ningunha autoridade prohibiu aos confrades desa irmandade que se encapucharan e, amáis de acompañar a procesión, entraran e saíran desta para tomar uns chiquitos nas tabernas que atopaban no percorrido. (Era notable o “balanceo” de máis dun membro da confrarìa relixiosa debido ao mar de viño que levaba a bordo).
Corrían os derradeiros anos do decenio dos 50, primeiros dos 60. A man dura aplicábase con rigor, e só a parella formada por Juan O Marquès e a súa muller eran quen de sair disfrazados á rúa conscientes de que nada lles dirían as autoridades, máis dadas neste caso a aplaudir e animar á parella que, dende o seu domicilio en Bandaurrío, percorrían Ribeira ata O Castelo metèndose con todo “quisque” e facendo festa con quen lles petara durante o percorrido. Para eles non había contravencións e sí moitos azos para que non se retuiaran moi cedo porque, sen eles, a festa non deixaba de sela, pero menos.
Non eran, daquela, tempos de cocido coma os de hoxe en día. Sí de filloas e rosquiñas, estrelas e, obviamente, orellas. As mesas dos menos ricos -que eran as da maioría dos habitantes de Santa Uxía- estaban nese tempo presididas pola súa maxestade o caldo de repolo, que cheiraba de lonxe. O lacón, a cachola de porco e as orellas deste, incorporáronse moi posteriormente a esta festa lúdica e gastronómica que tanto ben nos fai na actualidade e que, naquel entonces, con tanta ansia agardabamos ano tras ano, con baile no salón de Cambeiro.
