“García Bayón, D. Carlos: Naturalista, escritor, mestre e amigo. No 20 aniversario do seu pasamento”. Santos Oujo Bello

19 Xullo 2023

Por Santos Oujo, ex-conselleiro, enxeñeiro, deputado e presidente do Ateneo Valle- Inclán, medalla de honra do Concello de Ribeira

Atopeime na vida con García Bayón – D. Carlos -, unha mañá outonal ás portas da Academia “O Pilar” de Ribeira da que era profesor, cando empezaba a prepararme para cursar o Bacharelato – 6 cursos e dúas reválidas-, do que nos examinábamos por libre no Instituto Valle-Inclán de Pontevedra: “Aí vén D, Carlos”, dixo un dos meus compañeiros. Viña montado nunha moto negra de alta cilindrada, estilo militar, que tiña amplos repousapés, cambio de marchas a man fose do guiador e trípode na roda traseira. Levaba unha cazadora escura, botíns de coiro negro, longas melenas e mostacho kaiseriano: esa imaxe impresionoume e quedou gravada para sempre na miña memoria.
Nese momento naceu unha profunda amizade, con moito respecto e admiración que durou toda a vida. Ensinoume gramática e historia. As súas clases eran amenas e facíanse curtas. E tiña a fama, gañada a pulso, de ser o mellor profesor da Academia.
Pasados os anos, a nosa amizade continuou cada vez máis firme. D. Carlos viña todos os sábados desde a súa casa en Xuño a Ribeira e ás veces á Puebla – así se chamaba entón A Pobra –, e pasábase dúas ou tres horas nunha cafetería sentado, escribindo con bolígrafo e block os seus artigos de prensa ou as súas ideas coas cales desenvolvía despois os seus escritos.
Moitos deses sábados paseinos con el e falabamos do divino e o humano, pero fundamentalmente de literatura, que era a súa verdadeira paixón. Ao meu abriume moitos camiños sobre todo un gran amor pola lectura e os libros.

Un deses sábados, faloume dunha escritora que el admiraba e eu descoñecía: Lou Andreas Salomé – “a bruxa” -, “que foi a única muller do mundo que vió os “calzóns” (sic) de Freud. Rilke e Niestsche”.
Introduciume na poesía de Rilke, que eu tamén descoñecía e que o relía a miúdo nos seus paseos pola Barbanza máis próxima á súa casa, e na filosofía de Niestsche e Schopenhauer.
D. Carlos tiña un coche Renault que era fácil de recoñecer, pois era o único en Ribeira e dos poucos de Galicia, se é que había algún, que levaba no asento traseiro un exemplar moi usado do “Diccionario Ideolóxico do Español”, de Julio Casares.
D. Carlos era un gran amante da Natureza: e tal como xa dixen, pasábase moitas tardes na súa Barbanza querida, nas proximidades da súa casa, lendo, tomando notas e meditando cal eremita, esperando a visita diaria dun raposo que xa o coñecía e non fuxía na súa presenza.
Admirador de toda a obra de Henry Miller, en especial da súa obra “O coloso de Marusi” e gran coñecedor da obra de Darwin, Fabre – naturalista francés do cal lle regalou ao meu fillo un exemplar dos dous tomos da súa obra – e de Maeterlink, autor da “Vida das Abellas” e da “Vida das Formigas”, entre outros, D. Carlos foi un escritor prolífico e un gran vallínclanista, cuxa obra coñecía perfectamente. A parte dos artigos de alta calidade que periodicamente publicaba en prensa, escribiu, entre outros os
seguintes libros: Publicados pola Xunta de Galicia: “Viaxes Galaicos” – tal vez o mellor libro de viaxes
por Galicia ata o momento -, e “Os Camiños de Santiago”. Sobre este último deu unha charla nun bar de Corrubedo, que estaba a tope, en grao sumo hilarante. Recordo que dixo en ton ciceroniano: “Imos ver: alguén pode dicirme por que os peregrinos franceses tardaban máis de tres meses en chegar a Compostela, e con todo no seu camiño de volta tardaban tan só un par de semanas?. Despois dun curto
silencio dixo: “É que no Camiño de ida parábanse en todas as fondas e casas de pracer que atopaban, porque sabían que en Compostela perdoaríanselle todos os seus pecados; e á volta, xa libres de toda culpa, facían as mínimas paradas necesarias para chegar ás súas casas canto antes”.
Quero mencionar outras dúas, sen comentalos, que considero de interese: “Valle Inclán e Viana do Prior” e “Pedras Ilustres da Barbanza, Muros e Noya”.
D. Carlos non só escribía en castelán senón tamén en galego. Como mostra, o opúsculo patrocinado polo Concello de Porto do Son “Cartas desde a Costa da Morte”, que consta dun conxunto de dez cartas escritas en galego. Así comeza a primeira delas: “Toda encrucillada é un laberinto: e no redor, coma un piélago, o arco da ballesta da eternidade”.
Como prologuista era moi barroco e elegante na linguaxe. Así no Prólogo do libro “Fauna das augas galegas” de Estanislao Fdez. da Cigoña e JMO, di: “… eles (os autores) abren o cartafol e ensínannos este libro desbordante de brancuras, de orgasmos, de vidas, e un descobre que aí segue Deus e aí segue a eternidade manando oropéndolas”.
O Concello de Ribeira patrocinou tamén a “Guía apaixonada de Riveira”, que é unha pequena xoia, onde reivindica ao León de Padín como símbolo icónico da cidade.
Foi un dos fundadores coa súa compañeira dona Lola do grupo “Los Barbanzanos” un “club” de apiisoados da arqueoloxía que durante anos dedicouse a recuperar o noso pasado prehistórico da comarca. Foi o fundador dos Endovélicos entidade cultural de Galicia do que era o Gran Druída. Nas reunións anuais, que se celebraban sempre nun Hotel de Caldas, xuntábanse escritores, pintores, xuristas, algún alcalde e algún economista e algún enxeñeiro. Iniciábase a sesión cun discurso de D. Carlos non que analizaba a situación artístico–cultural de Galicia e as novidades con respecto ao ano anterior. Era unha delicia escoitalo.
Un día díxome: • “Santos, chámame Carlos e deixa de chamarme D. Carlos” e respondinlle: • “Se, D. Carlos”.

Peticións ao Concello de Ribeira:

Na Nova Biblioteca, se pode ser, dediquen un espazo especial en memoria de D. Carlos e outros escritores do Barbanza, 2. Que recompilen e publiquen os artigos de D. Carlos publicados en prensa.
Cando estaba moi malito fun a velo á súa casa de Juno. Estiven con el máis de dúas horas, grazas á súa filla e boa amiga Anuska, coa condición de non mostrar emocións para non preocupalo. Tiña a alma desgarrada por dentro, pero con gran esforzo puiden controlarme.
Ao saír, de regreso á miña casa en Riveira no coche, chorei como unha Magdalena, pois sabía que xa non o volvería a ver máis con vida. E así fué!.
Que o Señor o teña na gloria e déixelle un bolígrafo e un block para que poida facer o que mellor sabe: Escribir!.

Outros artigos

“Cariño: un pequeno gran punto negro contaminante”

Non se sabe con exactitude o grao de contaminación que pode provocar en Galicia unha empresa que, como Altri (en Palas de Rei, Lugo), vai utilizar o eucalipto como materia prima a partir da que extraer fibras téxtiles; máis é evidente que existe medo ao que a...

+

“Tiempos verbales”. Alberto Barciela

No sé en que justo momento, si es que lo hubo alguna vez, perdimos el rumbo político y el social. No identifico en qué instante se distrajeron las referencias de los valores esenciales para la convivencia, para el entendimiento, para la discusión constructiva y la...

+

“Ciudades más habitables”. José Antonio Constenla

Ciudades más habitablesEn plena resaca de las elecciones europeas, tal vez viene bien paradesengrasar, hablar de cómo haremos que nuestras ciudades sean máshabitables, algo sobre lo que la Unión Europea va a tener mucho que decir,sobre todo en un momento de transición...

+

Publicidade

Revista en papel

Opinión

“Para vivir ben, Galicia!”. Luís Celeiro

“Para vivir ben, Galicia!”. Luís Celeiro

A morte, se pensas nela, se recordas ao amigo no cadaleito camiño cara ao máis alá ou seves ao teu pai deitado caladamente nun féretro de madeira nobre, diante dunha multitudede xente chorando, a morte -dicimos- fai estremecer a alma dos vivos, fai que se apague aluz...