“Sanidade tenta acabar cos sinais de identidade de Muxía” – Antón Luaces

Muxía vive anímica e relixiosamente da Pedra de Abalar ou da igrexa da Virxe da Barca. Pero. fundamentalmente, vive a todos os efectos do mar e do nordés. Do mar,  cando o nordés permite aos barcos saír a faenar; dos nordés, para “secar” ou “curar” os congros, un labor de séculos que iniciaron os devanceiros aló pola Idade Media, trocando o congro seco por cabos (cordas) que lles traían para as embarcacións desde as terras altas de Aragón, alí onde a auga da férveda de Calatayud atrae ao turismo de igual xeito que, en Muxía, o atraen os únicos dous secadoiros de congro que existen no mundo, xunto coa igrexa da Virxe da Barca ou a Pedra de Abalar que anuncia o perdón dos pecados. 

Pero a Consellería de Sanidade -que non controla o vento do nordés e o seu aproveitamento polos dous secadoiros de congro que perduran unha longuísima historia e fonda tradición- quere pór remate a ese sistema tradicional de “curar” o congro e limitar, disque, a posibilidade de que se cabree a Unión Europea pola existenciaa desta pura artesanía que fai encaixe cos lombos do congro aberto coma un libro e colocado en grellas de varais e cabrias para que o nordés velee e lle dea o característico sabor que a Xunta non proba nos seus despachos.

Iago Toba Campaña, alcalde de Muxía, aseguraba este venres que el non ía facer de Muxía unha franquicia de Benidorm en materia turística; quere, evidentemente, que o turismo veña a este concello da Costa da Morte, pero que o faga para gozar da súa cultura, das súas tradicións, da súa artesanía, do seu rural. Porque Muxía preconiza a sustentabilidade, o ben vivir na natureza, o estar fronte ao mar, non contra del. E deste mar forma parte, ineludiblemente, a tradición de “secar” o congro, aberto este e con “lunares” asimesmo abertos para entrever o sol e deixar pasar o vento neste caso amigo. 

Amigo, especialmente ou de xeito particular, das familias de Miguel Díz e Lema Marcote, historia viva dun pasado que a Consellería de  Sanidade comezou a reescribir clausurando a produción ata novo aviso de congro seco que xa tiñan disposto para enviar ao seu destino fóra de Galicia. Porque, ao parecer, o sistema de secado non reúne os parámetros sanitarios estipulados pola UE para ese tipo de produto. Unha Unión Europea que, de seguir así, vai ter que explicar como permite a circulación nos Estados membros do que se di  é o mellor bacallau do mundo procedente das Illas Feröe, onde o airean para secar do mesmo xeito que os muxiáns secan o seu congro. Quererá tamén Sanidade prohibir os hórreos nos que os galegos seguimos a colocar as espigas de millo xa desfolladas para que sequen?. Porque o sistema é tamén o de oreo, o de aventar a través das paredes de pedra ou madeira. Están tolos estes romanos da Xunta, diría Obelix, que van vir de novo a Muxía a experimentar. Sí, é practicamente seguro que Muxía é o único pobo do mundo que conserva a tradición dos secadoiros de congro a partir dun oficio tradicional xurdido de seu máis de  400 anos atrás. Cando non había “fresqueiras” e os conxeladores estaban por se inventar, cando a Xunta non fora deseñada e a Sanidade era cousa de bruxos.

Dous son, como digo, os secadoiros de congro que hai no mundo e ambos os dous fican en Muxía: son os de Miguel Diaz e Lema Marcote, verdadeiras institucións no día a día da vila mariñeira de Muxía que a Sanidade galega pretende cercenar sendo sabedores os seus rexedores de que facer isto é tratar de meter o nordés nun caixón. Os secadoiros son, como di o alcalde Toba Campaña, “emblema da nosa cultura e tradición”, un  verdadeiro “patrimonio de Muxía que debemos coidar e protexer”.  Iago Toba enmarca a decisión da Xunta de desmantelar este sistema tradicional de producir congro seco no afán repentino de modificar  sen necesidade o xeito de vida na costa: “Normas e prohibicións que dan as costas aos oficios tradicionais” con absoluto descoñecemento do que é “a nosa vida”. Nun comunicado de prensa, o alcalde de Muxía fala do secado artesá do congro e di que o fan “honrando aos seus antepasados”, cunha arte que a Xunta semella non comprender por máis que culpe tamén disto á Unión Europea.

Indignado coa campaña que leva a cabo o Executivo galego neste eido, Toba coida que se trata dun “atentado non só a unhas familias que viven desta industria, senón tamén a un oficio que forma parte da nosa historia e a nosa identidade. O secado do congro, xunto coa industria do encaixe aguantaron das familias e deron esplendor a unha Muxía que en tempo de inverno non podía vivir da pesca pois os temporais abundan e o nordés bate forte”. 

Os secadoiros de congro de Muxía -ao igual que os que houbo de polbo e de bacallau en Ribeira, A Pobra e Rianxo- son un orgullo para os muxiáns. Falan de que somos e de onde vimos”. E están en pé, afirma o alcalde local, “pola vontade de persoas que aguantaron unha tradición que está funcionando desde a Idade Media”.

Deberían estar protexidos, e as persoas que os manteñen con vida merecen un monumento por seren testemuño do que é a xente do mar: “Ese mar”, afirma Toba Campaña, “que dá tanta vida e que tamén a quita porque é moi duro” e leva moitos séculos aguantando do noso país. Os políticos da Xunta – e os da Consellería de Sanidade, neste caso- deberían saír a respirar salitre máis veces para entendelo.