Non eran nen serían nunca, avogadas, escritoras ou políticas como foi a deputada nas Cortes Republicanas (do 4 de xullo de 1931 ao 9 de outubro de 1933) Clara Campoamor, cuxo verdadeiro nome era Carmen Eulalia Campoamor Rodríguez, defensora dos dereitos da muller española e que foi quen de crear a Unión Republicana Feminina. Tampouco foron -como aconteceu no caso de Clara Campoamor- impulsoras do sufraxio feminino, exercido por primeira vez nas eleccións de 1933. E viviron na España de guerra cando, a causa desta, Clara Campoamor fuxiu de España e morreu exiliada en Suiza o 30 de abril de 1972, á idade de 84 anos.
Pero moitas desas outras Clara Campoamor foron, coma esta fora, modistas, dependentas de comercio ou telefonistas.
Na II República e, en concreto mas eleccións de 1931, as mulleres podían ser elixidas, mais non podían votar porque se daba por feito -na opinión dos partidos da esquerda, agás o grupo de socialistas e algúns republicanos- que estaban moi influenciadas pola Igrexa e que votarían a prol da dereita.
As que para min eran “as outras Clara Campoamor” non tiñan, na maior pàrte dos casos, coñecementos, e moi poucas militaban en partidos recoñecidos coma tais. Desde as súas formulacións políticas reivindicaban, cando podían, a igualdade de dereitos da muller e a liberdade política. Pero na maior parte dos casos -como acontecía posteriormente na longa etapa franquista- a muller paría, educaba como podía aos fillos, non tiña dereito a ser empresaria (sen o consentimento do seu home) e nen siquera dispuña de liberdade para ter ao seu nome unha conta bancaria (sen que esta non contara co consentimento do home, como tamén aconteceu ata superada a metade do século XX, con Francisco Franco Bahamonde como Xefe do Estado.
As “outras” Clara Campoamor traballaban arreo as terras e axudaban aos seus homes cando estes retornaban do mar vendendo nas prazas de abastos e voceando polas rúas das cidades e os camiños da aldea o peixe que os maridos capturaran en horas e máis horas de traballo arreo no mar.Eran as “Clara Campoamor” de fábricas de salazón, de fábricas de conserva, de secadoiros de bacallao, polbo e congro. Machacaban a pedra para faceren morrillo destinado ás estradas de terra compactada, eran costureiras e, case que rozando a excelencia, chegaban a ser consideradas modistas. Ataban aparellos de pesca, carrexaban paxes e cestos de peixe que trasladaban aos pilóns dos fabriquíns de conservas aguantando pesos imposibles riba de cabeza, sobre a molida.
Ser republicano, liberal, laico e democrático eran aspiracións coas que só soñaran algunhas daquelas mulleres que atopaban a súa realidade máis certa no lume feito con carabullos e carozas dos piñeiros para quecer unha hipotética comida non sempre dabondo para todos en casas feitas de suspiros e ausencias.
Eras as mulleres que nunca tiveron a oportunidade de representar ás demáis ou representárense a sí mesmas, pero que arelaban nas trincheiras da vida un cambio substancial que só mulleres como Clara Campoamor podían poñer ao seu alcance.
Clara Campoamor está soterrada no cimeteiro de Polloe, na cidade basca de San Sebastián.
