“Area, cunchas e un manto de seba”. Antón Luaces

“Os mariñeiros galegos -díxome un día Marcial, patrón e armador dun racú con motor HMR construído e verificado en Riveira- comezan a selo cando, desde moi pequenos, xogan na praia para construír barcos con area, cunchas e un manto de algas. Saben que ese barco vai durar o que tarde unha onda en alcanzar o punto da praia no que ergueu a súa estrutura. Pero prefiren que o mar leve este a que desmorone un castelo con portillos, almeas e bandeirolas confeccionadas con anacos de seba seca. Así é como aprendemos a distinguir esloras e mangas e tratar de taponar vías de auga coa cuncha dunha vieira. Se, ao final, as ondas arrasan todo o espazo que o barco ocupa, pensamos en como construír mañá outro barco con máis cunchas, máis algas e moita máis area mesturada con seba. Nunca nos damos por vencidos. É como aprendemos a compartir co mar o noso destino como mariñeiros”.
Marcial vivía coa súa esposa e un fillo a uns 100 metros de distancia do cruceiro de Bandaurrío, o barrio máis mariñeiro da mariñeira Riveira. A vivenda no primeiro piso e, no baixo da casa, o almacén no que gardaba con sumo coidado todo o que o racú e el como tripulante único necesitaban. Era como un supermercado da pesca: desde boias de vidro a chumbos e cortizas flotadores para as redes, latas de combustible e aceite, leas de estopa, remos (dunha dorna que herdara do seu avó), botas, roupas de auga e un insuperable perfume a mar, coma se o salitre coouse polos entrepaños. Tan preto estaba a casa da vella e xa desaparecida praia de Colomer, a praia das dornas en expectativa de saída, a un tiro de pedra da rambla e o peirao mixto -pedra, cemento e madeira- no que atracaban as barcas de vela que desde a outra beira da ría de Arousa transportaban ao mercado municipal riveirense froitas, verduras e leña para as cociñas bilbaínas, e a señora Lula, “a portuguesa”, que almorzaba na taberna máis próxima ao mercado café ben cargado e unha moi colmada copa de “cana” de herbas.
A poucos pasos da taberna e na residencia da familia Colomer gardábase durante a maior parte do ano unha bellísima imaxe da Virxe do Carmen, patroa do mar e os mariñeiros, que só saía á rúa para procesionar nas festas de agosto polas augas arousás ata o encontro destas coas do Atlántico, a estribor Aguiño e Corrubedo, a babor O Grove e a illa de Sálvora (segundo o rumbo do racú).
Marcial era un home recio, parco en palabras. De baixa estatura e moita forza. Era don Sentencias, segundo a súa esposa: palabra que dicía, palabra que quedaba sempre no aire e sen perderse nunca. Fora louro e o pouco pelo que quedaba na súa cabeza cando lle coñecín xa era branco. Tez curtida. As mans como cepos. Pantalón de mahón “de abeiro” e boina permanente. Sempre defendeu que o seu fillo fose “á escola para prender as catro regulas e a ler e escribir”. O demais ensinaríallo a vida. Como llo ensinou a el, para chegar onde chegara: unha familia, unha casa, un barco e todo o mar por diante. Non era crente. A súa relixión era o mar, pero asistía sempre á procesión da patroa, a Virxe do Carmen. E ao párroco respectáballe ata o punto de descubrir a súa cabeza para saudar ao “señor cura”, don Juan “Canceiras”, alí onde se atopasen.
– Unha cousa é non crer nos curas e outra moi distinta non respectalos. Eu podo referirme a “Canceiras” tratándolle de don Juan. E non por iso deixo de cagarme no calendario cada vez que perdo un aparello. Pero Divos, como a Virxe do Carmen e “Canceiras” saben que os respecto. Son mariñeiro e o mar ensina a respectar.

Bandourrío. Ribeira anos 60. www,riveira.eu

Gustábame escoitar ao señor Marcial. Sempre se aprendía del. Tiña os ollos moi azuis e, non sei por que, estar ao seu lado, de neno, era sentir que estabas protexido. El, sentado nun tallo, e o seu fillo e eu sobre as redes, escoitando o que nos contaba das maragotas, as xulias, os piobardos, os xurelos, as fanecas, as nécoras, as centolas, os desaparecidos tranchos, os ollomoles, as agullas, as cabalas, as sardiñas, e as historias dos faros, as “marcas”, a néboa, o nordés, o abrigo e a capa. Tamén as de medo como o orco que saía do mar para levar a un mariñeiro, ou a da santa compaña, que abeiraba a ría para depositar no mar o nome do próximo morto.

Marcial, o señor Marcial, ensinoume a querer e temer o mar desde a proa dun barco de area con cunchas e un manto de algas, proa a Rúa e o seu faro de curto escintileo, suficiente para a ría de Arousa onde os nenos xogan a tres mariños á mar e outro tres para navegar. Ou a isto xogabamos os que soñabamos con surfear as ondas desde un disco EP adquirido nunha tenda especializada dá a rúa do Vilar compostelá.
​Marcial, o meu admirado don Marcial, é seguro que patrulla desde hai moitos anos as nubes de Sálvora, a illa na que un día embarrancó o correo “Santa Isabel” deixando entre as rocas decenas de mortos e a historia dunhas mulleres que xogaron as súas vidas para salvar as dalgúns dos tripulantes e pasaxeiros dese buque que agora é o “Titanic” de Galicia.