Non está moi lonxe o tempo no que os galegos empregaban o ourizo de mar -ao igual que o patexo ou “queimacasas”, o percebe e outros produtos mariños- como abono ou complemento cálcico -xunto coas cunchas de berberecho e de mexillón- cando as leiras da súa propiedade ou que eran “levadas” en arrendo por caseiros non propietarios das terras. Anos máis tarde, os abonos eran químicos e o xurro (purín) eliminaba practicamente das leiras o esterco que se creaba nas cortes cos escrementos do gando e galiñas que se coidaban na propiedade para abonar as leiras destinadas á produción de millo, patacas, centeo, etc.
Foi tamén o ourizo de mar un dos aportes -minoritario- empregado para “revitalizar” o moitas veces esgotado poder xerador das terras de labradío.Curiosamente, o marisco de cuncha e especialmente o berberecho e o mexillón son hoxendía produtos codiciados e ben pagados para o consumo humano tanto en fresco coma en conserva. Outro tanto pasou co percebe (consumido en fresco, simplemente cocido someramente) e, posteriormente a este, o ourizo de mar, convertido en verdadeira delicatessen tanto polo excelente sabor das súas gónadas ou ovas (masculiñas e femininas que reproducen no interior do caparazón do ourizo) como polo produto que se elabora con esas ovas transformadas nas factorías no coñecido “caviar” de ourizo mariño.Galicia é, a día de hoxe e cunha media de capturas dunhas 600 toneladas anuais e máis de cinco millóns de euros en vendas no ano 2020, a rexión de Europa que máis produce ourizo de mar con exportacións a distintos países, especialmente a Francia, Alemaña e Bélxica. Ribeira e Aguiño (esta última, parroquia do concello ribeirense) son as poboacións con maior número de mariscadores -moitos deles traballando ao mergullo- que dispoñen de permisos de explotación -permex-. O pósito de Aguiño é un dos principais subministradores de ourizo, se ben este é extraído e vendido en toda A Costa da Morte -especialmente en Camelle e Camariñas- e, obviamente a península do Barbanza, ría de Vigo, costa de Cangas do Morrazo, etc.O equinodermo que coñecemos como ourizo de mar data de hai aproximadamente 500 millóns de anos. A súa proliferación é tal, que existen del perto dun milleiro de especies. Mais é a coñecida como “castaña de mar” -pola súa semellanza coa popular castaña dos soutos galegos- a que máis interesa ao consumidor. Cando a crianza de ourizo ten aproximadamente un mes de vida, comeza a formar a coiraza ou caparazón composto de capas e defendido por espiñas (púas ou pugas) retráctiles. O seu tamaño rolda entre os 8 e os 10 centímetros de diámetro (aínda que se poden atopar exemplares de maior tamaño).Na actualidade están a realizarse campañas de repoboación que, como a que se leva a cabo na zona do Morrazo con 30.000 xuvenís liberados na costa de Cangas, permitirán recuperar as poboacións de aquelas zonas sobreexplotadas que o precisen.O ourizo de mar habita zonas mariñas de pouca profundidade, a cotío onde hai rochas ou zonas de area con abundancia de algas. Aliméntase de plancton, algas e pequenos moluscos, e o mergullo profesional é o sistema empregado maioritariamente na a súa captura.O mergullo fai que, obrigatoriamente, os mariscadores adicados ao ourizo de mar estean controlados nas distintas confrarías galegas, un medio que potencia o emprego. A rendibilidade económica do ourizo está garantida cando menos durante a tempada de nove meses e os prezos, que oscilan relativamente, roldan os 20 euros o quilo.
