Non é un cartel, nin un nome. A conmemoración anual do Día das Letras Galegas trascende o persoeiro celebrado, incluso a data, por festiva que sexa, para converterse nun referente da importancia cultural dunha lingua, dunha cultura, dun pobo.
Un pode estar de acordo ou non coa categoría da obra ou da persoa a quen se lle ten asignada tan magna efeméride, incluso que exista un certo desencontro, mesmo confusión, entre a declaración do “Ano Oteriano” este 2026 —en razón dos cincuenta anos do pasamento de don Ramón, figura esencial das letras, do pensamento e da identidade galega contemporánea, así como o centenario da publicación dunha das súas grandes obras, a Guía de Galicia—, confrontado cunha figura que algúns din de cupo e outros de xustiza, como Begoña Caamaño. Cabe pensar que algo estamos a facer regular.
Mais o verdadeiramente relevante é a arquitectura dunha fala que sostén a nosa cultura máis próxima e consustancial, en convivencia co castelán e mesmo coa portuguesa-brasileira. O que importa é que as novas xeracións comprendan que o galego non é un vestixio, senón unha ferramenta de vangarda e un patrimonio universal, capaz de competir nun mundo global, dixital e mesmo no que a intelixencia artificial tenta suplir a natural. Non somos máquinas, pero somos emocións e representamos un eslabón dunha cadea férrea que nos ancla a un territorio e a unha forma peculiar de vivir, de sentir e de crear.
A escrita en Galicia funcionou historicamente como un refuxio e, á vez, como unha ventá. Ao observar o panorama actual, resulta imperativo reflexionar sobre como ese legado debe servir de exemplo, non como unha peza de museo estática, senón como un organismo vivo que require de novos aires. A transcendencia desta xornada radica na capacidade de situar a creación singular no centro do debate público, lembrando que unha sociedade que non valora a súa propia voz está condenada a repetir os ecos alleos. O galeguismo foi un soño e é unha realidade palpable; á nosa maneira somos quen de ser, de convivir e de competir.
Esta persistencia cultural non se limita ao exercicio solitario da pluma, senón que se expande hoxe nun ecosistema creativo onde o galego dialoga coa imaxe e o son, demostrando unha ductilidade asombrosa para habitar as novas pantallas e os novos soportes. O idioma non é un límite, é un punto de partida que dota á nosa produción audiovisual, artística e científica dunha perspectiva única, unha mirada periférica pero universal que nos permite explicar o mundo desde o noso propio centro. O verdadeiro triunfo das Letras Galegas reside, xa que logo, na súa capacidade de ser un motor de modernidade, transformando o afecto polas raíces nun impulso de innovación que impide que nos diluamos na uniformidade dun mundo cada vez máis estandarizado.
É na continuidade da escrita, e na súa proxección noutras artes, como a plástica, a música, a escena ou o audiovisual, onde reside o verdadeiro logro da nosa cultura. As novas promocións de creadores deben ver nesta conmemoración o compromiso dun pobo coa súa capacidade de fabular, de nomear a realidade con termos propios e de proxectarse ao exterior desde a autenticidade. Á marxe das preferencias persoais sobre a autoría homenaxeada en cada edición, o que permanece é a estrutura dun pensamento que nos define.
O idioma é o espírito da nosa fala, e cada palabra que rescatamos é un anaco de liberdade que gañamos para o noso pobo, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao o deixouo escrito. O reto actual non é só lembrar o feito, senón fomentar unha curiosidade insaciable que permita aos mozos entender que a creación galega, moi en especial a literatura, é un territorio de posibilidades infinitas, un espazo onde a modernidade e a tradición se abrazan para construír un porvir sólido e consciente.
É un desafío, hai que acabar coa adscrición personalista de himnos, bandeiras ou territorios. Galicia é de todos nós, incluídos os discrepantes. A endogamia é unha enfermidade que atenaza algunhas institucións desde hai décadas, e iso é peor que regular; está á altura dos cupos, da falta de creatividade elevada e da competitividade, que é tanto como dicir fóra do mundo.
Alberto Barciela
Xornalista
